Up
 
 

2008

Sektor zaopatrzenia odbiorców w ciepło charakteryzuje się znaczną liczbą przedsiębiorstw o dużym rozproszeniu geograficznym, które są bardzo zróżnicowane zarówno ze względu na rodzaj i zakres wykonywanej działalności, jak i stopień zaangażowania w działalność ciepłowniczą.

Przedsiębiorstwa działające w obszarze zaopatrywania odbiorców w ciepło można podzielić na trzy zasadnicze grupy. Pierwsza z nich to tzw. grupa przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego (71,8%), w skład której wchodzą zarówno zintegrowane pionowo przedsiębiorstwa produkcyjno-dystrybucyjne, zajmujące się dostarczaniem do odbiorców ciepła produkowanego we własnych ciepłowniach i elektrociepłowniach oraz ciepła kupowanego od innych producentów, jak również przedsiębiorstwa z dominującym jednym rodzajem działalności ciepłowniczej - wytwórcy bądź dystrybutorzy ciepła. Druga grupa obejmuje przedsiębiorstwa elektroenergetyki zawodowej ( 6,8%), czyli takie, które zajmują się przede wszystkim wytwarzaniem i dystrybucją energii elektrycznej, a produkcja ciepła jest dla nich działalnością dodatkową. Trzecia grupa przedsiębiorstw ( 21,4%), obejmuje elektrociepłownie oraz ciepłownie należące do małych, średnich i dużych jednostek przemysłowych oraz usługowych, a więc podmioty, dla których działalność ciepłownicza to zaledwie ułamek, czasem bardzo niewielki, całej wykonywanej przez nie działalności gospodarczej.

Przekształcenia własnościowe i kapitałowe w sektorze, trwające od początku lat 90-tych, spowodowały, że wśród przedsiębiorstw ciepłowniczych znacznie zmniejszył się udział przedsiębiorstw państwowych (w 2008 r. wynosił 0,8%) na rzecz spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (70,1%). Zmniejszał się również co roku udział spółek akcyjnych (19,5%). Pozostałe niecałe 10% przedsiębiorstw prowadzących działalność związaną z zaopatrzeniem w ciepło to przedsiębiorstwa komunalne, gminne zakłady budżetowe, spółdzielnie mieszkaniowe oraz podmioty prywatne.

Przedsiębiorstwa ciepłownicze w większości przypadków są zintegrowane pionowo i posiadają koncesje na różne rodzaje działalności ciepłowniczej. Ponad 65% z nich łączy wytwarzanie z przesyłaniem i dystrybucją ciepła, a około 25% oprócz wytwarzania i dystrybucji ciepła zajmuje się również obrotem.

Potencjał techniczny przedsiębiorstw ciepłowniczych charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem i zróżnicowaniem. Przedsiębiorstwa ciepłownicze posiadają różnej wielkości źródła wytwarzające ciepło, jednak zdecydowaną przewagę ilościową mają źródła mniejsze. W 2008 r. 60% koncesjonowanych przedsiębiorstw dysponowało źródłami o mocy osiągalnej do 50 MW.

W 2008 r. moc zainstalowana koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wynosiła 61 456,0 MW, a osiągalna - 59 829,5 MW. Ponad 1/3 potencjału wytwórczego ciepłownictwa skupiona jest w dwóch województwach: śląskim i mazowieckim. Najniższym udziałem w krajowym potencjale mocy zainstalowanej i osiągalnej charakteryzowały się województwa: lubuskie, świętokrzyskie, podlaskie i warmińsko-mazurskie (po ok. 2%).

Około 90% koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych zajmuje się wytwarzaniem ciepła. W 2008 r. wytworzyły one (wraz z odzyskiem) prawie 425 tys. TJ ciepła. Część przedsiębiorstw (17,7%), wytwarzało ciepło w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej. Ponad 63% całej produkcji ciepła ciepła, tj. 251 tys. TJ pochodziło z kogeneracji - z elektrowni i elektrociepłowni należących zarówno do elektroenergetyki zawodowej, ciepłownictwa zawodowego, jak i do przemysłu.

Struktura paliw zużywanych do produkcji ciepła ulega w ostatnich latach niewielkiej zmianie. Podstawowym paliwem wykorzystywanym do produkcji ciepła jest nadal węgiel kamienny, ale jego udział systematycznie się zmniejsza. Natomiast systematycznie rośnie udział ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy - od 2002 r. udział ten wzrósł prawie dwukrotnie, a produkcja ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy zwiększyła się o 66%. Ponadto wśród koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych pojawia się coraz więcej takich, które wykorzystują do wytwarzania ciepła energię ze źródeł odnawialnych. Są to przede wszystkim źródła geotermalne w województwach: zachodniopomorskim, mazowieckim, małopolskim i pomorskim, a także biogaz w województwie śląskim oraz kolektory słoneczne w województwach: małopolskim, pomorskim i łódzkim.

Zróżnicowanie terytorialne udziału poszczególnych paliw w wytwarzaniu ciepła jest dosyć duże. W 2008 r. w czterech województwach prawie całe ciepło wytwarzane było z węgla kamiennego: świętokrzyskim (94,9%), podlaskim (92,6%), warmińsko-mazurskim (92,5%) i małopolskim (91,5%). W województwie mazowieckim ponad 31% wytwarzanego ciepła pochodziło z oleju opałowego ciężkiego. Natomiast w województwie lubuskim 72,4% ciepła wytworzone zostało z gazu ziemnego, przy czym był to głównie gaz zaazotowany pochodzący ze źródeł lokalnych. Znaczące ilości gazu ziemnego zużywane były jeszcze w województwach: podkarpackim (29,2%), lubelskim (13,8%) i wielkopolskim (9,1%). Najwięcej ciepła z biomasy wytwarzane było w województwach: pomorskim (22,3%) i kujawsko-pomorskim (19,2%).

Potencjał techniczny przedsiębiorstw ciepłowniczych to poza źródłami wytwarzania również sieci ciepłownicze, których długość w 2008 r. wynosiła 19,1 tys. km. Najdłuższe sieci, o długości powyżej 50 km posiada tylko około 14% koncesjonowanych przedsiębiorstw. Natomiast około 22% przedsiębiorstw dysponuje
sieciami krótkimi, o długości poniżej 5 km.

W 2008 r. łączna wartość majątku trwałego koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wynosiła brutto 40,5 mld zł, natomiast netto - 16,5 mld zł. Ponad 74% całego majątku ciepłowniczego netto było w posiadaniu przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego, a tylko 12% majątku należało do przedsiębiorstw spoza energetyki. Niekorzystnym zjawiskiem obserwowanym w ciepłownictwie jest poziom wskaźnika dekapitalizacji majątku trwałego (liczony jako iloraz wartości umorzenia majątku do wartości aktywów trwałych brutto) - 59,4% w 2008 r. Najniższym wskaźnikiem dekapitalizacji majątku charakteryzowały się przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego. Wysoki stopień zużycia majątku trwałego skłania przedsiębiorstwa ciepłownicze do zwiększonego inwestowania w jego modernizację i rozwój z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska i w konsekwencji, co roku zwiększa się liczba przedsiębiorstw realizujących przedsięwzięcia inwestycyjne.

Spośród koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych w 2008 r. około 69% poniosło nakłady związane z działalnością ciepłowniczą, które przeznaczyły łącznie na modernizację, rozwój i ochronę środowiska 2 064,6 mln zł, co oznaczało wzrost o 18% w stosunku do roku poprzedniego. Ponad 56% nakładów przedsiębiorstwa przeznaczyły na inwestycje w źródła ciepła, pozostałą część w sieci dystrybucyjne. Większość inwestycji (83%) przypadała na przedsiębiorstwa ciepłownictwa zawodowego. Natomiast w minimalnym stopniu inwestowały spółdzielnie mieszkaniowe. Ponad połowa nakładów inwestycyjnych w 2008 r. przypadała na sektor prywatny (55%).

Podaż usług ciepłowniczych na lokalnych rynkach ciepła uwarunkowana jest zapotrzebowaniem odbiorców na dostawę ciepła. W ostatnich latach obserwowana jest spadkowa tendencja zapotrzebowania na ciepło, wynikająca m.in. z postępującej racjonalizacji jego konsumpcji. Znaczną część wyprodukowanego ciepła przedsiębiorstwa ciepłownicze zużywają na zaspokojenie własnych potrzeb cieplnych, tj. potrzeb własnych źródeł ciepła, jak i potrzeb pozostałej działalności gospodarczej - ponad 32% w 2008 r. Pozostała część ciepła wprowadzana jest do sieci ciepłowniczych, zarówno własnych, jak również sieci i instalacji odbiorczych będących własnością odbiorców. Przy czym ostatecznie do odbiorców, po uwzględnieniu strat podczas przesyłania, trafia około 60% wyprodukowanego ciepła. Ponad 49% ciepła oddanego do sieci w 2008 r. było przedmiotem dalszego obrotu.

Wielkość sprzedaży ciepła oraz jego ceny są podstawowymi elementami kształtującymi przychody w przedsiębiorstwach ciepłowniczych. Przychody sektora ciepłowniczego w 2008 r. ukształtowały się na poziomie 13 437,1 mln zł i wzrosły w stosunku do roku poprzedniego o 1,3%. Warto zauważyć, że zmniejszanie się z roku na rok liczby badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych (od 2002 r. spadek o 39%) nie znajduje odzwierciedlenia w zauważalnym spadku przychodów koncesjonowanego sektora (od 2002 r. spadek o 2,1%).

W 2008 r. obserwowany był wzrost kosztów prowadzenia działalności ciepłowniczej - o prawie 5% w stosunku do roku ubiegłego. Na wzrost kosztów największy wpływ miał dynamiczny wzrost kosztów paliwa technologicznego i energii elektrycznej odpowiednio o 8,4% oraz 14,9% w stosunku do roku 2007, wzrost kosztów usług obcych - o 9,4% a także wzrost kosztów wynagrodzeń i świadczeń na rzecz pracowników - o 6,3%.W przeważającej części przedsiębiorstw pogorszenie warunków prowadzenia działalności ciepłowniczej w 2008 r. w stosunku do roku 2007 spowodowane było znacznymi podwyżkami cen paliw (miału węgla kamiennego, innych paliw stałych i gazu ziemnego) oraz cen energii elektrycznej, które miały miejsce w 2008 r. Średni koszt 1 tony węgla zużytego do produkcji ciepła w 2007 r. wynosił 192,40 zł, a w 2008 r. już 223,29 zł (wzrost o 16%), natomiast koszt 1 m3 zużytego gazu ziemnego wysokometanowego wzrósł o prawie 11%. Najlepsze wyniki finansowe w 2008 r. osiągnęły przedsiębiorstwa z województw: łódzkiego, dolnośląskiego, mazowieckiego, lubelskiego i podlaskiego.

Średnie ceny jednoskładnikowe ciepła stosowane przez przedsiębiorstwa ciepłownicze są zróżnicowane. W 2008 r. średnia cena jednoskładnikowa ciepła w kraju ukształtowała się na poziomie 32,61 zł/GJ. Najwyższe jednoskładnikowe ceny ciepła stosowały jednostki samorządu terytorialnego (48,12 zł/GJ) oraz przedsiębiorstwa państwowe (40,76 zł/GJ). Natomiast przedsiębiorstwa przemysłowe, dla których dostarczanie ciepła do odbiorców jest działalnością uboczną stosowały najniższe ceny jednoskładnikowe ciepła (23,65 zł/GJ). Na zróżnicowanie cen ciepła istotny wpływ ma rodzaj paliwa zużywanego do jego produkcji. Najmniej konkurencyjnym paliwem był i jest olej opałowy lekki, bowiem średnia cena ciepła wyprodukowanego z tego paliwa w 2008 r. była 2,6 razy wyższa od ceny ciepła wyprodukowanego w źródle opalanym węglem kamiennym.

Odbiorcy ciepła

Ciepło dostarczane do odbiorców jest użytkowane do różnych celów, w zależności od charakteru potrzeb cieplnych. Potrzeby cieplne odbiorców to przede wszystkim ogrzewanie i wentylacja pomieszczeń, podgrzewanie wody wodociągowej oraz potrzeby technologiczne u odbiorców przemysłowych. W związku ze znacznym ograniczeniem produkcji przemysłowej i rezygnacją z energochłonnych technologii sektor usług ciepłowniczych stracił znaczną liczbę odbiorców. Głównym odbiorcą ciepła pozostaje obecnie sektor bytowo-komunalny, chociaż zużycie ciepła przez odbiorców z tego sektora ulega również sukcesywnemu zmniejszaniu. Związane jest to z podejmowaniem przez odbiorców działań w kierunku racjonalizacji użytkowania ciepła - nowoczesne, energooszczędne systemy budownictwa, przedsięwzięcia termomodernizacyjne i racjonalizatorskie. Znacznemu ograniczeniu ulegają również powierzchnie ogrzewane za pomocą scentralizowanych systemów zaopatrzenia w ciepło na rzecz innych indywidualnych sposobów ogrzewania, co w konsekwencji wpływa na zmniejszanie zapotrzebowania odbiorców na ciepło sieciowe. Wielu odbiorców rezygnuje tym samym z dostaw ciepła oferowanego przez przedsiębiorstwa ciepłownicze. Również inwestycje modernizacyjne w przedsiębiorstwach ciepłowniczych zmniejszające zużycie energii i obniżające koszty eksploatacji urządzeń ciepłowniczych mają wpływ na systematyczne obniżanie wielkości zamawianej mocy cieplnej przez odbiorców i zmniejszanie sprzedaży ciepła.

Do sieci ciepłowniczych przyłączeni są przede wszystkim odbiorcy końcowi, ale też i odbiorcy, którzy pośredniczą w dalszej odsprzedaży ciepła. Wzajemne relacje między przedsiębiorstwami i odbiorcami ciepła zależą od organizacji systemu zaopatrzenia w ciepło, a w szczególności od zakresu działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo ciepłownicze, jak też od zastosowanych rozwiązań technicznych w zakresie układu pomiarowo-rozliczeniowego i miejsca dostarczania ciepła do odbiorcy. Przedsiębiorstwa dokonują rozliczeń z odbiorcami na podstawie wskazań układów pomiarowo-rozliczeniowych zainstalowanych na przyłączach do węzłów cieplnych lub zewnętrznych instalacji odbiorczych, albo w innych miejscach rozgraniczania eksploatacji urządzeń i instalacji, określonych w umowie sprzedaży ciepła lub umowie o świadczenie usług przesyłania i dystrybucji albo w umowie kompleksowej. Określenie ilości ciepła dostarczonego z sieci ciepłowniczej do węzła cieplnego na pokrycie kilku rodzajów potrzeb cieplnych wymaga dokonania podziału łącznej ilości dostarczonego ciepła na poszczególne instalacje odbiorcze (np. instalację centralnego ogrzewania i instalację ciepłej wody użytkowej) a także, w przypadku grupowego węzła cieplnego, podziału na poszczególne budynki, lokale mieszkalne i niemieszkalne. Podziałów tych dokonują właściciele lub zarządcy zasobów mieszkaniowych i to oni ustalają poziom opłat za ciepło dla konsumentów ciepła - mieszkańców w budynku wielolokalowym, realizowanych zazwyczaj w systemie zaliczkowym. Dlatego istnieją rozbieżności pomiędzy cenami i stawkami opłat stosowanymi przez przedsiębiorstwa ciepłownicze a opłatami ponoszonymi przez indywidualnych konsumentów ciepła w lokalach.

Wzrost cen ciepła w koncesjonowanych przedsiębiorstwach ciepłowniczych wynosił w 2008 r. 6,1% i był znacznie wyższy od odnotowanego w tym okresie przez Główny Urząd Statystyczny wzrostu cen u odbiorców bytowo-komunalnych (3,5%) oraz wyższy od wskaźnika inflacji (4,2%) o 1,9 punktu procentowego.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 25.05.2010