Up
 
 

2010

Wielkość infrastruktury koncesjonowanej

Wielkość infrastruktury koncesjonowanej części rynku ciepła systemowego w Polsce obejmuje 19 400 km sieci, 59 263,5 MW mocy zainstalowanej i 58 097,7 MW mocy osiągalnej - to potencjał, którym dysponowała w tym zakresie Polska w roku 2010. Charakterystyczną cechą systemu ciepłowniczego jest jego rozdrobnienie, co powoduje lokalny charakter rynków ciepłowniczych. Nadzór regulatora obejmuje koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze, które nie tworzą jednego rynku w skali kraju, tak jak ma to miejsce w przypadku rynku energii elektrycznej czy rynku gazu. Dominującą cechą podmiotów funkcjonujących w obrębie sektora usług ciepłowniczych jest lokalny zasięg ich działalności. Pamiętajmy jednak, że ciepło wytwarzane przez koncesjonowane przedsiębiorstwa to połowa zapotrzebowania na ciepło w Polsce.

Przedsiębiorstwa koncesjonowane

Na regulowanym rynku ciepła, w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r. funkcjonowało 496 przedsiębiorstw posiadających koncesje Prezesa URE na działalność związaną z zaopatrzeniem w ciepło. Pewną stabilizację liczby koncesjonariuszy obserwuje się od kilku lat, tj. od 2005 r. gdy graniczna wartość mocy działalności objętej obowiązkiem uzyskania koncesji wzrosła z 1 MW do 5 MW. Od tego roku zmiany na rynku ciepłowniczym były raczej niewielkie i w szczególności wynikały z przekształceń organizacyjno-własnościowych - przejmowania majątku ciepłowniczego przez inne przedsiębiorstwa koncesjonowane, konsolidację przedsiębiorstw oraz ograniczanie zakresu działalności skutkujące brakiem obowiązku posiadania koncesji.

Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze były w większości przypadków zintegrowane pionowo i zajmowały się zarówno wytwarzaniem ciepła, jak i jego dystrybucją a także obrotem, w związku z tym posiadały koncesje na różne rodzaje działalności ciepłowniczej. W 2010 r. wszystkie rodzaje koncesjonowanej działalności ciepłowniczej prowadziło 13,3% badanych przedsiębiorstw, a 66,2% łączyło wytwarzanie ciepła z przesyłaniem i dystrybucją. Niecałe 9% podmiotów prowadziło wyłącznie działalność wytwórczą, a niecałe 12% zajmowało się przesyłaniem i dystrybucją połączonymi z obrotem. Część z tych ostatnich wytwarzała zazwyczaj ciepło we własnych źródłach, ale takich, które nie podlegały koncesjonowaniu (suma mocy zainstalowanej w tych źródłach nie przekraczała 5 MW). Z całej badanej grupy przedsiębiorstw 88,3% zajmowało się wytwarzaniem ciepła, a 91,2% świadczyło usługi dystrybucyjne.

Dominacja sektora publicznego

Chociaż właścicielami poszczególnych elementów systemów ciepłowniczych (źródeł ciepła, sieci ciepłowniczych, węzłów cieplnych) mogą być różne podmioty, a ich eksploatacją mogą zajmować się różne przedsiębiorstwa, to wspólną cechą koncesjonowanego rynku ciepła jest dominacja jednego właściciela - sektora publicznego.

W 2010 r. prawie 30% podmiotów sektora ciepłowniczego posiadało niejednolitą strukturę właścicielską, co niewątpliwie świadczy o trwających w sektorze procesach prywatyzacyjnych. Spośród pozostałych koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych, charakteryzujących się jednolitą strukturą właścicielską, prawie 3/4 było własnością sektora publicznego (73%), a pozostałe pozostawały w rękach sektora prywatnego, zarówno inwestorów krajowych jak i zagranicznych. W zdecydowanej większości przedsiębiorstw sektora publicznego funkcje właścicielskie sprawowały organy samorządu terytorialnego (89%). Wśród podmiotów należących do sektora prywatnego zdecydowanie przeważała własność prywatnych inwestorów krajowych - 85% wszystkich podmiotów będących własnością sektora prywatnego. W rękach inwestorów zagranicznych pozostawało 15% podmiotów sektora prywatnego.

Techniczny potencjał sektora

Przedsiębiorstwa ciepłownicze dysponują bardzo zróżnicowanym i rozdrobnionym potencjałem technicznym określanym przez dwie podstawowe wielkości, tj. zainstalowaną moc cieplną i długość sieci ciepłowniczej. Koncesjonowani wytwórcy ciepła wytwarzają ciepło w źródłach różnej wielkości, jednak zdecydowaną przewagę ilościową mają źródła małe. W 2010 r. 13,1% koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwórczych dysponowało źródłami o mocy osiągalnej do 10 MW, dalsze 39,8% eksploatowało źródła o mocy od 10 do 50 MW. Tylko siedem przedsiębiorstw miało w swoich źródłach moc osiągalną powyżej 1 000 MW, a ich łączna moc osiągalna stanowiła prawie 1/4 mocy osiągalnej wszystkich źródeł koncesjonowanych. Były to podmioty działające również w obszarze produkcji energii elektrycznej. W 2010 r. całkowita moc cieplna zainstalowana u koncesjonowanych wytwórców ciepła wynosiła 59 263,5 MW, a osiągalna - 58 097,7 MW.

Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze dysponowały w 2010 r. sieciami o łącznej długości 19 399,9 km. Wielkość ta obejmuje sieci ciepłownicze łączące źródła ciepła z węzłami cieplnymi oraz sieci niskoparametrowe - zewnętrzne instalacje odbiorcze. Z czego ponad 19% przedsiębiorstw posiadało sieci krótkie o długości do 5 km. Najdłuższe sieci, o długości powyżej 50 km posiadało tylko 16,4% koncesjonowanych przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie dystrybucji ciepła.

Majątek sektora

W 2010 r. łączna wartość majątku trwałego koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wynosiła brutto 42,4 mld zł, natomiast netto - 17,4 mld zł. Prawie 74% całego majątku ciepłowniczego netto było w posiadaniu przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego (grupa PKD 35.3), a niecałe 12% majątku należało do przedsiębiorstw spoza energetyki. Majątek przedsiębiorstw sieciowych i wytwórców ciepła charakteryzuje się wysokim stopniem dekapitalizacji. Jednak w ostatnich latach odnotowano zahamowanie wzrostu wskaźnika dekapitalizacji majątku trwałego (liczony ilorazem wartości umorzenia majątku do wartości księgowej aktywów trwałych brutto), który w 2010 r. pomimo tego kształtował się na poziomie 59,05%. Najniższym wskaźnikiem dekapitalizacji, podobnie jak w latach ubiegłych, charakteryzował się majątek ciepłowniczy w przedsiębiorstwach spoza energetyki. Reprodukcja majątku trwałego dokonywana była w 2010 r. powyżej poziomu amortyzacji, o czym świadczyła wartość wskaźnika reprodukcji majątku trwałego w sektorze - wskaźnik reprodukcji majątku trwałego liczony ilorazem nakładów inwestycyjnych do amortyzacji - który ukształtował się na poziomie 1,34.

Spośród koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych w 2010 r. ponad 72% poniosło nakłady związane z działalnością ciepłowniczą. W 2010 r. przedsiębiorstwa poniosły łącznie nakłady w wysokości 2 151,8 mln zł. Ponad 61% nakładów przedsiębiorstwa przeznaczyły na inwestycje w źródła ciepła, pozostałą część w sieci dystrybucyjne. Od 2002 r. nakłady na źródła ciepła wzrosły o 79%, podczas gdy inwestycje w sieci wzrosły o 53%. Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze wytworzyły (wraz z odzyskiem) w 2010 r. ponad 462,5 PJ ciepła. Spośród liczby wszystkich badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwarzających ciepło, niewiele ponad 20% wytwarzało ciepło w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej.

Inwestycje, koszty, przychody - biznesowa strona sektora

Ponad połowa nakładów inwestycyjnych ponoszonych przez koncesjonowane ciepłownictwo w 2010 r. przypadała na sektor publiczny (54,7%). Jednak zdecydowanie więcej inwestowały przedsiębiorstwa należące do sektora prywatnego. Średnio jedno przedsiębiorstwo w sektorze prywatnym ponosiło nakłady w wysokości 5,5 mln zł, a więc inwestowało o 45% więcej niż przedsiębiorstwo w sektorze publicznym.

Przychody sektora ciepłowniczego w 2010 r. wzrosły o 12,5% w stosunku do roku ubiegłego i ukształtowały się na poziomie 16 448,8 mln zł. Największy udział w przychodach całego sektora stanowiły przychody z wytwarzania (55,5%), a udział przychodów z przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem kształtował się mniej więcej na tym samym poziomie i wynosił odpowiednio 21,8% oraz 22,7%. Podstawowymi elementami kształtującymi przychody w przedsiębiorstwach ciepłowniczych są wielkość sprzedaży ciepła oraz jego ceny.

Popyt i podaż ciepła koncesjonowanego

Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze wytworzyły (wraz z odzyskiem) w 2010 r. ponad 462,5 PJ ciepła. Spośród liczby wszystkich badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwarzających ciepło, niewiele ponad 20% wytwarzało ciepło w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej. Jednak przedsiębiorstwa te łącznie wytworzyły ponad 62% całej produkcji ciepła, tj. 269,9 PJ. Ciepło w kogeneracji wytwarzane jest zarówno w elektrociepłowniach należących do elektroenergetyki zawodowej oraz ciepłownictwa zawodowego, jak i w elektrowniach po tzw. „uciepłownieniu”, a także w elektrociepłowniach należących do przedsiębiorstw spoza energetyki. Najczęściej są to duże źródła zaopatrujące w ciepło duże miasta.

W 2010 r. wolumen sprzedanego ciepła ogółem (łącznie z odsprzedażą innym przedsiębiorstwom) wyniósł 434 483,9 TJ, a więc był o 9,6% większy od roku poprzedniego (396 419,8 TJ). Było to spowodowane w decydującej części warunkami pogodowymi, jakie zaistniały w 2010 r., co wpłynęło na wzrost sprzedaży ciepła na potrzeby ogrzewania pomieszczeń. Prawie 40% wolumenu sprzedawanego ciepła realizowane było bezpośrednio ze źródeł, natomiast pozostała część za pośrednictwem sieci ciepłowniczej. Tylko 12,3% ciepła sprzedawanego bezpośrednio ze źródeł zostało dostarczone do odbiorców końcowych, natomiast w przypadku sprzedaży ciepła za pośrednictwem sieci ciepłowniczej udział ten ukształtował się na poziomie 94,7%.

Ceny ciepła

W 2010 r. średnia jednoskładnikowa cena ciepła w kraju, stosowana przez koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze, ukształtowała się na poziomie 36,50 zł/GJ, co oznacza wzrost o 3,0% w stosunku do poprzedniego roku.
Zakres usług świadczonych odbiorcom przez przedsiębiorstwa ciepłownicze ma bezpośredni wpływ na poziom cen ciepła stosowanych przez przedsiębiorstwa energetyczne, co prezentuje poniższa tabela.

Ceny ciepła w 2010 r. - Tabela poniżej:

Województwa Średnia cena ciepła sprzedawanego bezpośrednio ze źródeł  * Średnia jednoskładnikowa cena ciepła sprzedawanego z sieci ciepłowniczych **
[zł/GJ]
Polska 26,59 42,86
Dolnośląskie 29,65 45,48
Kujawsko-pomorskie 29,44 46,03
Lubelskie 27,59 42,18
Lubuskie 40,65 41,82
Łódzkie 26,77 40,07
Małopolskie 23,55 40,45
Mazowieckie 22,04 36,73
Opolskie 42,35 49,04
Podkarpackie 32,51 47,11
Podlaskie 31,51 46,21
Pomorskie 26,59 47,71
Śląskie 27,81 43,56
Świętokrzyskie 26,18 48,74
Warmińsko-mazurskie 31,51 44,76
Wielkopolskie 27,89 45,58
Zachodniopomorskie 33,82 48,80

* Średnia cena ciepła sprzedawanego bezpośrednio ze źródeł obliczona została jako iloraz sumy przychodów ze sprzedaży mocy, ciepła i nośnika ciepła oraz sumy wolumenu sprzedaży ciepła bezpośrednio ze źródeł.

** Średnia jednoskładnikowa cena ciepła sprzedawanego z sieci ciepłowniczych obliczona została jako iloraz sumy przychodów ze sprzedaży mocy, ciepła, nośnika ciepła, przychodów z przesyłania i dystrybucji oraz sumy wolumenu ciepła sprzedanego z sieci ciepłowniczych.

Poziom cen i stawek opłat zależy od wielu czynników, np. wielkości i rodzaju źródła ciepła, poziomu stałych i zmiennych kosztów, kosztów strat mocy, ciepła i nośnika ciepła, charakterystyki potrzeb cieplnych odbiorców. Istotny wpływ na kształtowanie cen ciepła ma rodzaj paliwa zużywanego do produkcji ciepła. W 2010 r. najdroższym paliwem był olej opałowy lekki, bowiem średnia cena ciepła ze źródła opalanego tym paliwem była prawie 2,5 razy wyższa od ceny ciepła wyprodukowanego w źródle opalanym węglem kamiennym.
Szczegółowe informacje dotyczące cen ciepła wytwarzano z różnych rodzajów paliw w 2010 r. odnajdą Państwo w „Sprawozdaniu z działalności Prezesa URE w roku 2011”.

Odbiorcy ciepła

Trwa spadkowa tendencja zapotrzebowania na ciepło wynikającą m.in. z postępującej racjonalizacji jego konsumpcji, ze znacznego ograniczenia produkcji przemysłowej i rezygnacji z energochłonnych technologii. Kolejny powód zmniejszenia zakupów tzw. ciepła systemowego to ograniczanie udziału powierzchni ogrzewanych za pomocą scentralizowanych systemów zaopatrzenia w ciepło, przede wszystkim na skutek wyboru indywidualnych sposobów ogrzewania nowych obiektów już na etapie decyzji inwestycyjnych.
Potrzeby cieplne odbiorców pokrywane są zarówno przez ciepło wytwarzane w scentralizowanych źródłach ciepła (i dostarczane za pośrednictwem sieci ciepłowniczych do wielu odbiorców), jak też w źródłach lokalnych.
W 2010 r. wskaźnik wzrostu cen ciepła u odbiorców bytowo-komunalnych odnotowany przez Główny Urząd Statystyczny wynosił 5,7%, co oznacza, że ukształtował się powyżej wskaźnika wzrostu cen ciepła stosowanych przez koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze (3,0%) a także powyżej wskaźnika inflacji, który wynosił w 2010 r. 2,6% - (por. Biuletyn Statystyczny GUS, Nr 2, marzec 2011 r.).

Na uwagę zasługuje również zmiana przepisów w zakresie przyłączania odbiorców do sieci ciepłowniczej wprowadzona ustawą o efektywności energetycznej. Nowe przepisy nakładają obowiązek przyłączania obiektów do sieci ciepłowniczej w systemach spełniających określone warunki. Od takich przyłączeń nie będą pobierane opłaty za przyłączenie do sieci. Realizacja tych przepisów może wpłynąć na zmianę liczby odbiorców przyłączanych do sieci ciepłowniczych w Polsce. Przepis ten wejdzie w życie od 1 lipca 2012 r.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 26.04.2012