Up
 
 

2011

Przedsiębiorstwa koncesjonowane

W 2011 r. na regulowanym rynku ciepła funkcjonowało 480 przedsiębiorstw posiadających koncesje Prezesa URE na działalność związaną z zaopatrzeniem w ciepło. Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze były w większości przypadków zintegrowane pionowo i zajmowały się zarówno wytwarzaniem ciepła, jak i jego dystrybucją a także obrotem, w związku z tym posiadały koncesje na różne rodzaje działalności ciepłowniczej. W 2011 r. wszystkie rodzaje koncesjonowanej działalności ciepłowniczej prowadziło 12,8% badanych przedsiębiorstw, 67,2% łączyło wytwarzanie ciepła z przesyłaniem i dystrybucją, 7,6% podmiotów prowadziło wyłącznie działalność wytwórczą, a 12,4% zajmowało się przesyłaniem i dystrybucją połączonymi z obrotem. Część z tych ostatnich wytwarzała zazwyczaj ciepło we własnych źródłach, ale takich, które nie podlegały koncesjonowaniu (suma mocy zainstalowanej w tych źródłach nie przekraczała 5 MW). Z całej badanej grupy przedsiębiorstw 87,6% zajmowało się wytwarzaniem ciepła, a 92,4% świadczyło usługi dystrybucyjne.

Struktura właścicielska

W 2011 r. prawie 30% podmiotów sektora ciepłowniczego posiadało niejednolitą strukturę właścicielską, co niewątpliwie świadczy o trwających w sektorze procesach prywatyzacyjnych. Spośród pozostałych koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych, charakteryzujących się jednolitą strukturą właścicielską 71,6% było własnością sektora publicznego a pozostałe pozostawały w rękach sektora prywatnego, zarówno inwestorów krajowych, jak i zagranicznych. W zdecydowanej większości przedsiębiorstw będących własnością sektora publicznego funkcje właścicielskie sprawowały organy samorządu terytorialnego (90,0%). Wśród podmiotów należących do sektora prywatnego zdecydowanie przeważała własność prywatnych inwestorów krajowych - 84,2% wszystkich podmiotów będących własnością sektora prywatnego. W rękach inwestorów zagranicznych pozostawało 15,8% podmiotów sektora prywatnego.

Pod względem form organizacyjno-prawnych, w strukturze koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych w 2011 r. zdecydowanie przeważały podmioty prawa handlowego, w tym: spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (72,7%) i spółki akcyjne (19,7%); 7,0% stanowiły łącznie przedsiębiorstwa komunalne, gminne zakłady budżetowe, spółdzielnie mieszkaniowe oraz podmioty prywatne, natomiast udział przedsiębiorstw państwowych wynosił tylko 0,6%.

Potencjał techniczny

Przedsiębiorstwa ciepłownicze dysponują bardzo zróżnicowanym i rozdrobnionym potencjałem technicznym określanym przez dwie podstawowe wielkości, tj. zainstalowaną moc cieplną i długość sieci ciepłowniczej. Koncesjonowani wytwórcy ciepła wytwarzają ciepło w źródłach różnej wielkości, jednak zdecydowaną przewagę ilościową mają źródła małe. W 2011 r. 13,2% koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwórczych dysponowało źródłami o mocy osiągalnej do 10 MW, dalsze 44,1% eksploatowało źródła o mocy od 10 do 50 MW. Tylko siedem przedsiębiorstw miało w swoich źródłach moc osiągalną powyżej 1 000 MW, a ich łączna moc osiągalna stanowiła 1/4 mocy osiągalnej wszystkich źródeł koncesjonowanych. Były to podmioty działające również w obszarze produkcji energii elektrycznej. W 2011 r. całkowita moc cieplna zainstalowana u koncesjonowanych wytwórców ciepła wynosiła 58 301 MW, a osiągalna − 57 561,1 MW.

Struktura paliw

W źródłach ciepła podstawowym paliwem wykorzystywanym do produkcji ciepła był nadal węgiel kamienny. Jednak udział ciepła produkowanego z wykorzystaniem węgla kamiennego systematycznie maleje, w 2011 r. wynosił on 74,1%. Zwiększa się natomiast udział ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy - w 2011 r. wynosił on 6,3%.

Struktura paliw zużywanych do produkcji ciepła była zdecydowanie bardziej zróżnicowana w grupie koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwarzających ciepło w procesie kogeneracji. W przedsiębiorstwach wytwarzających ciepło bez kogeneracji nadal dominującym paliwem zużywanym do produkcji ciepła był węgiel kamienny - 87,1%.

Zróżnicowanie udziału poszczególnych paliw w wytwarzaniu ciepła jest także duże pod względem terytorialnym. W trzech województwach ponad 90% ciepła wytwarzane było z węgla kamiennego: w warmińsko-mazurskim (94,1%), opolskim (92,6%) i świętokrzyskim (92,0%), natomiast w województwie lubuskim najmniej, bo tylko 18,9%. W województwie mazowieckim 25,4% ciepła wytwarzane było z oleju opałowego ciężkiego, natomiast w województwie lubuskim aż 76,0% ciepła wytworzone zostało z gazu ziemnego. Gaz ziemny w znaczących ilościach zużywany był do wytwarzania ciepła jeszcze w województwach: podkarpackim (33,8%), lubelskim (14,0%) i mazowieckim (10,0%). Najwięcej ciepła z biomasy wytwarzane było w województwach: kujawsko-pomorskim (24,5%), podlaskim (14,8%) oraz pomorskim (14,3%).

Potencjał sektora: sieci, zatrudnienie, majątek

Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze dysponowały w 2011 r. sieciami o łącznej długości 19 620,6 km, z czego ponad 18,9% przedsiębiorstw posiadało sieci krótkie o długości do 5 km. Najdłuższe sieci, o długości powyżej 50 km posiadało tylko 17,1% koncesjonowanych przedsiębiorstw prowadzących działalność w zakresie dystrybucji ciepła.

Wielkością charakteryzującą potencjał sektora jest również zatrudnienie. W latach 2002-2011średnie zatrudnienie mierzone liczbą etatów przypadających na jedno koncesjonowane przedsiębiorstwo wzrosło o 12,7%, tj. z 71 etatów w 2002 r. do 80 etatów w 2011 r. Koncesjonowane ciepłownictwo zatrudniało łącznie w 2011 r. około 38,3 tys. osób w przeliczeniu na pełne etaty.

Potencjał koncesjonowanego ciepłownictwa charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem terytorialnym. Prawie 1/3 wartości majątku ciepłowniczego netto skupiona jest w dwóch województwach: mazowieckim i śląskim. Najniższym udziałem w krajowym potencjale ciepłowniczym charakteryzują się województwa: lubuskie, opolskie, warmińsko-mazurskie, podkarpackie i świętokrzyskie.

W 2011 r. łączna wartość majątku trwałego koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wynosiła brutto prawie 43 mld zł, natomiast netto - 18,6 mld zł. Prawie 74% całego majątku ciepłowniczego netto było w posiadaniu przedsiębiorstw ciepłownictwa zawodowego (grupa PKD 35.3), a niecałe 11% majątku należało do przedsiębiorstw spoza energetyki. Majątek przedsiębiorstw sieciowych i wytwórców ciepła charakteryzuje się wysokim stopniem dekapitalizacji. Jednak w ostatnich latach odnotowano zahamowanie wzrostu wskaźnika dekapitalizacji majątku trwałego, który w 2011 r. ukształtował się na poziomie 56,79%. Najniższym wskaźnikiem dekapitalizacji, podobnie jak w latach ubiegłych, charakteryzował się majątek ciepłowniczy w przedsiębiorstwach spoza energetyki. Reprodukcja majątku trwałego dokonywana była w 2011 r. znacznie powyżej poziomu amortyzacji, o czym świadczyła wartość wskaźnika reprodukcji majątku trwałego w sektorze, który ukształtował się na poziomie 1,72.

Nakłady inwestycyjne

Spośród koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych w 2011 r. ponad 74% poniosło nakłady związane z działalnością ciepłowniczą. W 2011 r. przedsiębiorstwa poniosły łącznie nakłady w wysokości 2 714,2 mln zł. Ponad 67% nakładów przedsiębiorstwa przeznaczyły na inwestycje w źródła ciepła, pozostałą część w sieci dystrybucyjne. Od 2002 r. nakłady w źródła ciepła wzrosły 2,5-krotnie, podczas gdy inwestycje w sieci wzrosły o 63%.

Ponad połowa nakładów inwestycyjnych ponoszonych przez koncesjonowane ciepłownictwo w 2011 r. przypadała na sektor publiczny (52,6%). Jednak zdecydowanie więcej inwestowały przedsiębiorstwa należące do sektora prywatnego. Średnio jedno przedsiębiorstwo w sektorze prywatnym ponosiło nakłady w wysokości 7,1 mln zł, a więc inwestowało o 47% więcej niż przedsiębiorstwo w sektorze publicznym.

Przychody sektora

Przychody sektora ciepłowniczego w 2011 r. obniżyły się 6,2% w stosunku do roku ubiegłego i ukształtowały się na poziomie 15 433,0 mln zł. Największy udział w przychodach całego sektora stanowiły przychody z wytwarzania (54,7%), a udział przychodów z przesyłania i dystrybucji oraz obrotu ciepłem kształtował się na tym samym poziomie i wynosił 22,6%. Podstawowymi elementami kształtującymi poziom przychodów w przedsiębiorstwach ciepłowniczych są wielkość sprzedaży ciepła oraz jego ceny. Niewątpliwie największy wpływ na obniżenie przychodów sektora miało obniżenie wolumen sprzedawanego ciepła przez przedsiębiorstwa ciepłownicze w 2011 r. ze względu na łagodne warunki pogodowe zimy w 2011 r., jak również zmniejszenie liczby koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych biorących udział w badaniu. W 2011 r. przeciętne przychody jednego koncesjonowanego przedsiębiorstwa kształtowały się na poziomie 32,4 mln zł przy 33,7 mln zł w 2010 r.

Koszty sektora w 2011 r. uległy również obniżeniu, jednak spadek ten był o 1,8 punktu procentowego mniejszy niż spadek przychodów.

Kondycja finansowa sektora mierzona wynikiem finansowym brutto, uległa nieznacznemu pogorszeniu w stosunku do roku ubiegłego. W 2011 r. wynik ukształtował się na poziomie (-) 240 549,3 tys. zł.

Popyt, podaż i ceny ciepła

Koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze wytworzyły (wraz z odzyskiem) w 2011 r. ponad 421,3 PJ ciepła. Ponad 64% wyprodukowanego ciepła, tj. 252,2 PJ zostało wytworzone w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej. Jednak tylko 21% wszystkich badanych koncesjonowanych przedsiębiorstw wytwarzało ciepło w kogeneracji. Są to w większości duże elektrociepłownie należące do elektroenergetyki zawodowej oraz ciepłownictwa zawodowego, elektrownie po tzw. „uciepłownieniu”, a także elektrociepłownie należące do przedsiębiorstw spoza energetyki. Najczęściej są to duże źródła zaopatrujące w ciepło duże miasta.

Znaczną część wyprodukowanego ciepła koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze zużywały na zaspokojenie własnych potrzeb cieplnych - 34,8% w 2011 r. Pozostała jego część wprowadzona była do sieci ciepłowniczych zarówno własnych, jak również sieci będących własnością odbiorców. Przy czym ostatecznie do odbiorców przyłączonych do sieci, po uwzględnieniu strat podczas przesyłania, trafiło około 57,1% wyprodukowanego ciepła. Ponad 50,0% ciepła oddanego do sieci w 2011 r. było przedmiotem dalszego obrotu.

W 2011 r. wolumen sprzedanego ciepła ogółem (łącznie z odsprzedażą innym przedsiębiorstwom) wyniósł 377 794,2 TJ, a więc był o 13,0% mniejszy niż w roku ubiegłym (434 483,9 TJ). Było to spowodowane przede wszystkim łagodnymi warunkami pogodowymi zimy w 2011 r., co wpłynęło na obniżenie sprzedaży ciepła na potrzeby ogrzewania pomieszczeń. Prawie 40% wolumenu sprzedawanego ciepła realizowane było bezpośrednio ze źródeł, natomiast pozostała część za pośrednictwem sieci ciepłowniczej. Tylko 11,7% ciepła sprzedawanego bezpośrednio ze źródeł zostało dostarczone do odbiorców końcowych, natomiast w przypadku sprzedaży ciepła za pośrednictwem sieci ciepłowniczej udział ten ukształtował się na poziomie 95,1%.

W 2011 r. średnia jednoskładnikowa cena ciepła w kraju, stosowana przez koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze, ukształtowała się na poziomie 39,19 zł/GJ, co oznacza wzrost o 7,4% w stosunku do poprzedniego roku.

Głównym odbiorcą ciepła pozostaje obecnie sektor bytowo-komunalny, chociaż zużycie ciepła przez odbiorców z tego sektora ulega również zmniejszaniu. Związane jest to z podejmowaniem przez odbiorców działań w kierunku racjonalizacji użytkowania ciepła - nowoczesne, energooszczędne systemy budownictwa, przedsięwzięcia termomodernizacyjne i racjonalizatorskie. Odbiorcy lub inwestorzy budujący osiedla domów wielolokalowych, często już na etapie podejmowania decyzji o wyborze sposobu zasilania nowych obiektów, w niektórych przypadkach rezygnują z dostaw ciepła oferowanego przez przedsiębiorstwa ciepłownicze.

Potrzeby cieplne odbiorców pokrywane są zarówno przez ciepło wytwarzane w scentralizowanych źródłach ciepła (i dostarczane za pośrednictwem sieci ciepłowniczych do wielu odbiorców), jak też w źródłach lokalnych.

W 2011 r. wskaźnik wzrostu cen ciepła u odbiorców bytowo-komunalnych odnotowany przez GUS wynosił 5,2%, co oznacza, że ukształtował się poniżej wskaźnika wzrostu cen ciepła stosowanych przez koncesjonowane przedsiębiorstwa ciepłownicze (7,4%), jednak zdecydowanie powyżej wskaźnika inflacji, który wynosił w 2011 r. 4,3%.

Na uwagę zasługuje fakt, że od 1 lipca 2012 r. weszła w życie zmiana przepisów w zakresie przyłączania odbiorców do sieci ciepłowniczej wprowadzona ustawą o efektywności energetycznej. Nowe przepisy nakładają obowiązek przyłączania obiektów do sieci ciepłowniczej w systemach spełniających określone warunki. Od takich przyłączeń nie będą pobierane opłaty za przyłączenie do sieci. Realizacja tych przepisów może wpłynąć na zmianę liczby odbiorców przyłączanych do sieci ciepłowniczych w Polsce.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 04.06.2013