Up
 
 

2009

W 2009 r. sytuacja na rynku energii elektrycznej była uwarunkowana przede wszystkim czynnikami makroekonomicznymi. Skutkiem spowolnienia gospodarczego, obserwowanego w Polsce od końca 2008 r., był spadek zapotrzebowania na energię elektryczną. Następstwem zmniejszonego zapotrzebowania w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE) był spadek cen energii elektrycznej widoczny na rynkach krótkoterminowych (spotowych), jak giełda energii oraz na rynku bilansującym. Tendencja ta nie pojawiła się jednak w kontraktach dwustronnych, na bieżąco monitorowanych przez Prezesa URE, m.in. z uwagi na fakt zawierania umów jeszcze w 2008 r., tj. przed wystąpieniem spowolnienia gospodarczego. Sytuacja na rynku energii elektrycznej w Polsce była więc zasadniczo odmienna od sytuacji z 2008 r., który charakteryzował się wzrostem cen energii w całym roku kalendarzowym. Takie uwarunkowania oraz zmniejszenie popytu na energię elektryczną przy stałej podaży wpłynęły na zmianę zachowań przedsiębiorstw energetycznych, które podjęły działania mające na celu pozyskiwanie nowych klientów i obniżanie cen dla odbiorców przemysłowych.

Na funkcjonowanie sektora elektroenergetycznego wpływ miały także zmiany w przepisach prawa oraz nowe działania Prezesa URE. W 2009 roku weszły w życie wymagane prawem wspólnotowym zmiany w opodatkowaniu energii elektrycznej za pomocą podatku akcyzowego. Od 1 marca, zgodnie z ustawą z 6 grudnia 2008 roku o podatku akcyzowym, obowiązek podatkowy, co do zasady, został przeniesiony z wytwórców na przedsiębiorstwa zajmujące się sprzedażą energii elektrycznej nabywcy końcowemu. W 2009 r. Prezes URE dokonał rozliczenia pomocy publicznej wypłaconej w formie zaliczek w 2008 r. wytwórcom objętym ustawą o rozwiązaniu KDT (kontraktów długoterminowych). Istotnym osiągnięciem było opracowanie - wspólnie przez Towarzystwo Obrotu Energią (TOE) i Polskie Towarzystwo Przesyłu i Rozdziału Energii Elektrycznej (PTPiREE) - wzorca generalnej umowy dystrybucyjnej, a także zakończenie prac dotyczących niezależnego bilansowania operatora systemu dystrybucyjnego (OSD). Oba wyżej wymienione zagadnienia przyczyniły się do rozwoju rynku energii elektrycznej oraz budowania niezależności OSD.

RYNEK HURTOWY

Produkcja energii elektrycznej brutto w kraju w 2009 roku kształtowała się na poziomie 151 697 GWh i była niższa o ponad 2% niż w 2008 r. Jako główną przyczynę spadku produkcji należy wskazać zmniejszenie zapotrzebowania na energię elektryczną związane z niską dynamiką wzrostu gospodarczego. Krajowe zużycie energii elektrycznej wyniosło 148 718 GWh i było niższe o blisko 4% od zużycia w 2008 r.

W 2009 r. średnie roczne zapotrzebowanie na moc wyniosło 20 615,16 MW i spadło o 2,7%, natomiast maksymalne zapotrzebowanie wyniosło 24 593,5 MW i spadło o 2,1% w stosunku do 2008 r.

Charakterystyczna dla poprzednich lat wzrostowa tendencja dotycząca zarówno zapotrzebowania na moc, jak i krajowego zużycia energii elektrycznej uległa w 2009 r. odwróceniu. Spadek zapotrzebowania oraz zmniejszenie liczby remontów miało skutek w postaci zwiększenia poziomu rezerw mocy dostępnych dla operatora systemu przesyłowego o 35% (w ujęciu średniorocznym).

Struktura produkcji energii elektrycznej nie uległa większym zmianom. Na uwagę zasługuje jednak ponad 50% wzrost wytwarzania w technologii współspalania w tzw. elektrowniach zawodowych oraz wzrost wykorzystania biomasy w tzw. elektrowniach przemysłowych. Biorąc pod uwagę dynamikę z poprzednich lat (65% wzrost produkcji z współspalania w 2008 r. w porównaniu do 2007 r.), powyższe dane mogą świadczyć o skuteczności mechanizmów wsparcia odnawialnych źródeł energii. Należy także podkreślić wzrost produkcji w pozostałych elektrowniach, wskazujący na rosnącą rolę generacji rozproszonej.

Polska eskporterem energii

Saldo wymiany transgraniczej wyniosło w 2009 roku 2 199 GWh. Podobnie więc jak w latach poprzednich, w 2009 r. Polska była eksporterem netto, przy czym nadwyżka eksportu nad importem zwiększyła się 3-krotnie. Największy wolumen rzeczywistych przepływów był kierowany z KSE do Czech oraz Słowacji, natomiast większość fizycznego importu energii elektrycznej pochodziła z Niemiec

Struktura sektora energetycznego jest wynikiem realizacji „Programu dla elektroenergetyki” przyjętego przez Radę Ministrów w 2006 r., ukształtowaną w wyniku procesów konsolidacyjnych. Największy udział w podsektorze wytwarzania ma PGE Polska Grupa Energetyczna SA, a na rynku sprzedaży do odbiorców końcowych - Tauron Polska Energia SA. Udział w rynku poszczególnych grup energetycznych, jak również struktura tych podmiotów nie uległa większym zmianom w 2009 r. W grupie PGE planowane są zmiany organizacyjne polegające na dalszej konsolidacji i uporządkowaniu struktury własnościowej i zarządczej.

Trzej najwięksi wytwórcy w 2009 roku dysponowali ponad połową mocy zainstalowanych i odpowiadali za 55% produkcji energii elektrycznej. W 2009 r. łączny obrót wewnątrz czterech grup energetycznych stanowił 58,31% w całym obrocie hurtowym na rynku. Udział obrotu energią elektryczną, który miał miejsce pomiędzy przedsiębiorstwami należącymi do tej samej grupy kapitałowej, wyniósł odpowiednio: PGE Polska Grupa Energetyczna SA - 35,65%, Tauron Polska Energia SA - 15,56%, ENEA SA - 3,76%, ENERGA SA - 3,33%.

Struktura sprzedaży

Przedsiębiorstwa z grup pionowo skonsolidowanych sprzedawały energię elektryczną także poza własną grupę. Sprzedaż tych podmiotów, tj. sprzedaż realizowana w warunkach konkurencyjnych, stanowiła 22,3% całkowitego obrotu na rynku hurtowym. Pozostała część obrotu hurtowego (19,4%) została zrealizowana przez przedsiębiorstwa nie należące do grup energetycznych i inne niż pięć największych wytwórców.

Kontrakty dwustronne, podobnie jak w latach poprzednich, pozostały główną formą handlu hurtowego energią elektryczną. W 2009 r. w ramach takich kontraktów wytwórcy sprzedali przedsiębiorstwom obrotu ponad 90% energii elektrycznej. Pozostała sprzedaż była realizowana na rynku bilansującym (w tym na potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa pracy KSE) oraz w niewielkim stopniu na rynkach spotowych (giełda, internetowe platformy obrotu energią elektryczną). Struktura transakcji na rynku hurtowym pozostała zasadniczo niezmieniona w porównaniu do 2008 r.

Ceny energii

W 2009 r. średnie ceny wytwórców w sprzedaży przedsiębiorstwom obrotu wzrosły o 31% w stosunku do roku poprzedniego, a ceny, po których przedsiębiorstwa obrotu sprzedawały energię odbiorcom końcowym zwiększyły się o 41%. W sprzedaży na rynek bilansujący średnie ceny wytwórców wzrosły o 4%, a przedsiębiorstw obrotu o blisko 42%. Natomiast spadek cen energii elektrycznej nastąpił na rynkach spotowych. Średnioroczna cena na Towarowej Giełdzie Energii SA (TGE SA) wyniosła 172,44 zł/MW i była niższa o blisko 12% od średniej ceny w 2008 r. Sytuacja taka była spowodowana przekontrastowaniem zakupu przedsiębiorstw obrotu i odsprzedażą nadwyżek na rynkach bieżących, w tym na giełdzie. W przypadku przedsiębiorstw energetycznych spadek był widoczny w imporcie energii.

Energia na giełdę

Transakcje giełdowe nadal miały w 2009 r. niewielkie znaczenie. Obrót na TGE SA wyniósł 3,07 TWh. W stosunku do całkowitego zużycia energii elektrycznej w 2009 r. stanowiło to zaledwie 2,07%, mimo to nastąpił wzrost obrotu giełdowego o 45% w porównaniu do 2008 r. Wśród przyczyn rosnącego udziału sprzedaży przez giełdę można wskazać: 1) zmianę sposobu wyznaczania cen na rynku bilansującym (wprowadzenie cen marginalnych), 2) presję wywieraną na przedsiębiorstwa energetyczne w celu zwiększenia udziału sprzedaży dokonywanej w sposób otwarty i konkurencyjny, w tym prace legislacyjne związane z wprowadzeniem obowiązku giełdowego, 3) zmianę warunków gospodarczych w kraju, w tym większą stabilizację cen energii elektrycznej, 4) przekontraktowanie uczestników rynku (przedsiębiorstw obrotu, sprzedawców).

Większym wolumenem obrotu energią niż giełda charakteryzuje się Platforma Obrotu Energią Elektryczną (POEE) - zorganizowany rynek obrotu energią elektryczną prowadzony przez jednego z uczestników rynku. Wolumen obrotu na POEE ukształtował się w 2009 r. na poziomie 4,36 TWh, co stanowiło 2,93% w stosunku do krajowego zużycia energii elektrycznej.

Struktura sprzedaży energii na rynku hurtowym wskazuje, że jest on zdominowany przez kontrakty dwustronne. Wolumen obrotu na rynku chwilowym (spotowym, w tym na giełdzie) w porównaniu do ogólnego wolumenu obrotu energią elektryczną zwiększył się w 2009 r., przyczyniając się do poprawy płynności rynku hurtowego, mimo to nadal pozostaje relatywne niewielki.

RYNEK DETALICZNY

Rynek detaliczny jest to rynek odbiorcy końcowego dokonującego zakupu paliw i energii na własny użytek. Uczestnikami rynku detalicznego, obok odbiorców końcowych (zarówno w gospodarstwach domowych, jak i przedsiębiorstwach), są przedsiębiorstwa zarządzające siecią dystrybucyjną (OSD) i sprzedawcy energii elektrycznej (przedsiębiorstwa obrotu energią). Największy udział w sprzedaży energii elektrycznej mają sprzedawcy „zasiedziali” (ang. incumbent supplier), którzy pozostali po wyodrębnieniu operatorów sieci dystrybucyjnej (czternaście podmiotów), jako strona umów kompleksowych, tj. umów łączących w sobie postanowienia umowy kupna-sprzedaży i umowy dystrybucji energii z odbiorcami. Pełnią oni funkcję sprzedawców z urzędu względem odbiorców w gospodarstwach domowych, którzy nie zdecydowali się na wybór nowego sprzedawcy. Na rynku energii elektrycznej działają także inni sprzedawcy (około dwudziestu aktywnych uczestników), nie wywodzący się ze struktur dawnych spółek dystrybucyjnych. Około 200 innych sprzedawców to pionowo zintegrowane przedsiębiorstwa energetyki przemysłowej, realizujące oprócz sprzedaży także usługę dystrybucyjną. Ogólna liczba podmiotów posiadających koncesję na obrót energią elektryczną wynosi ok. 310. Po stronie popytowej rynku detalicznego energii elektrycznej znajdują się konsumenci - odbiorcy końcowi. Jest ich ok. 16 mln, z czego nieco ponad 85% stanowią gospodarstwa domowe. Jednocześnie wolumen sprzedaży energii dla tej grupy nie jest wysoki i stanowi w sumie ok. 24% całkowitej sprzedaży energii elektrycznej. Na rynku w dalszym ciągu utrzymuje się sytuacja „przywiązania” konsumentów do dotychczasowych sprzedawców i bardzo niewielka skala ich zmiany, mimo, że prawo wyboru sprzedawcy (ang. TPA) przysługuje wszystkim grupom odbiorców od 1 lipca 2007 r.

Bariera niewiedzy

W Polsce ciągle niewielu odbiorców (zaledwie 0,02%) skorzystało do tej pory z możliwości zmiany sprzedawcy. Mimo to analiza, z uwzględnieniem podziału na grupy taryfowe, pozwala stwierdzić, że w 2009 r. nastąpił 163% wzrost liczby odbiorców, którzy zmienili sprzedawcę, z tego liczba takich sytuacji w grupach taryfowych A, B, C zwiększyła się o 1708%, a w grupie taryfowej G o 17%. Oceniając wskaźniki wzrostu pamiętać należy jednak, że ciągle niewielu odbiorców (zaledwie 0,02%) skorzystało do tej pory z tego prawa.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 13.05.2010