Up
 
 

2010

Sytuacja na rynku energii elektrycznej w Polsce w 2010 r. była zasadniczo odmienna od sytuacji z 2009 r. Najistotniejsze z uwarunkowań, które miały miejsce w tym roku to: wzrost krajowej produkcji i zużycia energii elektrycznej, zmiany w strukturze produkcji z większą dynamiką źródeł odnawialnych, nieznaczne obniżenie cen energii elektrycznej w obrocie hurtowym. Na funkcjonowanie sektora elektroenergetycznego wpływ miały także zmiany w otoczeniu prawnym i regulacyjnym. W 2010 r. weszły w życie zmiany w prawie energetycznym, m.in. wprowadzono obowiązek publicznej sprzedaży energii elektrycznej przez wytwórców.

Rynek energii elektrycznej w Polsce można oceniać jako mało płynny. Wśród głównych uwarunkowań mających wpływ na ten fakt wymienić można:

  • duży udział kontraktów bilateralnych,
  • niewielki udział transakcji giełdowych.

Nieznaczny wzrost płynności polskiego rynku giełdowego umożliwił uruchomienie „market coupling” na połączeniu stałoprądowym Polska - Szwecja, od 15 grudnia 2010 r.

Zaobserwowano odwrotną tendencję niż w latach poprzednich w odniesieniu do zmian cen energii elektrycznej w hurcie - spadek cen o 1,5% w stosunku do 2009 r., przy poziomie rocznej inflacji 2,6%. Nie zaobserwowano znaczących zmian struktury sprzedaży energii elektrycznej, co wynikało z dominującej strategii kontraktowania energii na cały rok z góry.

W odniesieniu do cen sprzedaży energii elektrycznej odbiorcom posiadającym umowy kompleksowe, w przedsiębiorstwach obrotu odnotowano ich niewielki spadek. Największy spadek miał miejsce w przypadku odbiorców z grupy taryfowej A. Największy wzrost odnotowano w grupie odbiorców w gospodarstwach domowych. Pomimo ciągle niewielkiej liczby odbiorców, którzy skorzystali z prawa zmiany sprzedawcy, w 2010 r. odnotowano znaczący wzrost dynamiki w tym zakresie. Odbiorcy z grup A, B i C szczególnie aktywnie brali udział w tym procesie. Odbiorcy z grupy G w bardzo ograniczonym zakresie korzystali z tego prawa.

RYNEK HURTOWY

Wolumen krajowej produkcji energii elektrycznej brutto w 2010 r. ukształtował się na poziomie 157 414 GWh i był wyższy o prawie 4% w stosunku do 2009 r. Jako główną przyczynę wzrostu produkcji należy wskazać zwiększenie zapotrzebowania na energię elektryczną związane z wyższą dynamiką wzrostu gospodarczego. Krajowe zużycie energii elektrycznej wyniosło 156 060 GWh i było wyższe o prawie 5% od zużycia w 2009 r. Wartym uwagi jest fakt, że krajowe zużycie w 2010 r. osiągnęło prawie poziom z 2008 r.

W 2010 r. moc zainstalowana w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE) wyniosła, podobnie jak w latach poprzednich, 35 756 MW, przy średnim rocznym zapotrzebowaniu na moc na poziomie 21 405 MW oraz maksymalnym zapotrzebowaniu na poziomie 25 449 MW (co oznacza wzrost odpowiednio o: 3,8% i 3,5% w stosunku do 2009 r.). Relacja mocy dyspozycyjnej do osiągalnej w 2010 r. wyniosła 73,5%, przy 76,7% w 2009 r.

Wzrost zapotrzebowania i struktura produkcji

Charakterystyczna dla poprzednich lat wzrostowa tendencja dotycząca zarówno zapotrzebowania na moc, jak i krajowego zużycia energii elektrycznej, po niewielkim załamaniu w 2009 r., powróciła na ścieżkę wzrostową. Wzrost zapotrzebowania oraz zauważalny wzrost liczby remontów (w szczególności remontów awaryjnych) miały skutek w postaci zmniejszenia poziomu rezerw mocy dostępnych dla operatora systemu przesyłowego o 24% (w ujęciu średniorocznym).

Struktura produkcji energii elektrycznej nie uległa większym zmianom. Nadal zdecydowane znaczenie mają dwa główne paliwa: węgiel kamienny i brunatny, a udział produkcji z tych paliw oscyluje w okolicach 90%. Na uwagę zasługuje jednak utrzymujący się od kilku lat wzrost produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, w 2010 r. ponad 70% wzrost wytwarzania w źródłach biogazowych i wykorzystujących biomasę w energetyce przemysłowej oraz prawie 20% wzrost wytwarzania w technologii współspalania, a także w źródłach wodnych w tzw. elektrowniach zawodowych. Biorąc pod uwagę dynamikę z poprzednich lat (50% wzrost produkcji z współspalania w 2009 r. w porównaniu do 2008 r.), powyższe dane mogą być rezultatem mechanizmów wsparcia. Należy także podkreślić wzrost produkcji w pozostałych elektrowniach, wskazujący na rosnącą rolę generacji rozproszonej (w 2009 r. wzrost o prawie 30% w porównaniu do 2008 r.).

Zmiany na rynku

W grupie kapitałowej PGE Polska Grupa Energetyczna SA w drugiej połowie 2010 r. dokonano konsolidacji i uporządkowania struktury własnościowej i zarządczej. Jej struktura ma obecnie charakter koncernowy obejmujący pięć głównych linii biznesowych:

  • energetyka konwencjonalna,
  • energetyka odnawialna,
  • energetyka jądrowa,
  • dystrybucja energii elektrycznej,
  • sprzedaż detaliczna (obrót detaliczny energią elektryczną).

Natomiast za obrót hurtowy jest odpowiedzialna spółka PGE SA.
W ramach PGE funkcjonuje spółka holdingowa, stanowiąca centrum korporacyjne (tj. PGE SA) oraz spółki - centrale w ramach poszczególnych linii biznesowych, w ramach których jako oddziały funkcjonują przejęte spółki operacyjne.

Wysoki stopień koncentracji

Rynki wytwarzania i obrotu energią elektryczną pozostają wysoce skoncentrowane z uwagi na istnienie pionowo skonsolidowanych grup kapitałowych. Stan konkurencji na rynku energii elektrycznej został opisany przede wszystkim za pomocą wskaźników mierzących stopień koncentracji.
Trzej najwięksi wytwórcy (tj. wytwórcy skupieni w grupach kapitałowych: PGE Polska Grupa Energetyczna SA, Tauron Polska Energia SA, EDF) dysponowali ponad połową mocy zainstalowanych i odpowiadali za prawie 2/3 produkcji energii elektrycznej w kraju.

Handel energią elektryczną na rynku hurtowym cechował się dużą koncentracją, szczególnie wewnątrz skonsolidowanych pionowo grup energetycznych. Kontrakty dwustronne, podobnie jak w latach poprzednich, pozostały główną formą handlu hurtowego energią elektryczną. W 2010 r., podobnie jak w roku poprzednim, w ramach takich kontraktów wytwórcy sprzedali ponad 90% energii elektrycznej. Pozostała sprzedaż była realizowana na rynku bilansującym (w tym na potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa pracy KSE) oraz w niewielkim stopniu na rynkach spot (giełda, platformy obrotu energią elektryczną).

W 2010 r., podobnie jak w roku poprzednim, ponad 2/3 energii elektrycznej wytworzonej przez wytwórców zostało sprzedane do spółek obrotu w ramach własnych grup kapitałowych. Wyraźnej korzystnej zmianie uległ zaś udział sprzedaży energii elektrycznej przez ten sektor na giełdę energii, wzrost o 4 punkty procentowe w 2010 r. w stosunku do 2009 r. Na taki stan rzeczy niewątpliwie wpływ miało wprowadzenie, na podstawie art. 49a ustawy - Prawo energetyczne, od 9 sierpnia 2010 r. obowiązku publicznej sprzedaży 15% energii elektrycznej przez przedsiębiorstwa zajmujące się wytwarzaniem energii.

Struktura sprzedaży energii elektrycznej przez wytwórców nie uległa zmianom pozwalającym na sprawne funkcjonowanie mechanizmów konkurencyjnego rynku energii elektrycznej mimo rozwiązania kontraktów długoterminowych i przystąpienie przez wytwórców od 2008 r. do realizacji programu pomocy publicznej na pokrycie kosztów osieroconych. Do korzystania z tej pomocy publicznej uprawnionych jest dwunastu wytwórców energii elektrycznej, z których ośmiu zostało wniesionych w 2007 r. do pionowo skonsolidowanych grup energetycznych i realizuje sprzedaż do własnych przedsiębiorstw obrotu. Ta istotna zmiana struktury rynku po pionowej konsolidacji stała się główną przyczyną ograniczeń w rozwoju konkurencji i problemów w rozliczaniu pomocy publicznej. Podmioty te, od 9 sierpnia 2010 r., są zobowiązane do sprzedaży 100% wytworzonej energii przez giełdę, w drodze otwartego przetargu lub na internetowej platformie handlowej.

W 2010 r. łączny obrót wewnątrz dwunastu grup kapitałowych stanowił 63,4% w całym obrocie hurtowym na rynku krajowym. Udział obrotu energią elektryczną, realizowanego pomiędzy przedsiębiorstwami należącymi do tej samej grupy kapitałowej wyniósł odpowiednio: PGE Polska Grupa Energetyczna SA - 35,5%, Tauron Polska Energia SA - 15,6%, ENEA SA - 2,5%, ENERGA SA - 0,8%, PAK SA - 0,01%, RWE Polska - 0,2%, VATTENFALL - 4,0%, EDF - 3,9%, E.ON - 0,03%, GDF SUEZ - 0,5%, Dalkia Polska SA - 0,01%. Przedsiębiorstwa z grup pionowo skonsolidowanych sprzedawały energię elektryczną także poza własną grupę. Struktura tej sprzedaży została ujęta na rys. 4. Sprzedaż tych podmiotów, tj. sprzedaż realizowana w warunkach konkurencyjnych, stanowiła 31,5% całkowitego obrotu na rynku hurtowym. Pozostała część obrotu hurtowego (5,1%) została zrealizowana przez przedsiębiorstwa nie należące do grup kapitałowych.

Struktura transakcji na rynku hurtowym kształtowała się podobnie jak w latach poprzednich. Głównym odbiorcą energii elektrycznej na hurtowym rynku energii pozostawały nadal przedsiębiorstwa obrotu. W dalszym ciągu dominowała sprzedaż odbiorcom w ramach własnej grupy kapitałowej. Biorąc pod uwagę zawieranie umów sprzedaży energii elektrycznej na 2010 r. giełda energii wciąż traktowana była marginalnie przez uczestników hurtowego rynku energii elektrycznej. Obserwowane było natomiast znaczące zwiększenie wykorzystania tej platformy obrotu w procesie zawierania kontraktów handlowych na 2011 r.
W przypadku wytwórców, zauważalna zmiana struktury sprzedaży energii wystąpiła w segmencie odbiorców końcowych (spadek sprzedaży o 0,6 punktu procentowego w 2010 r. w porównaniu z 2009 r.) oraz w segmencie publicznego obrotu energią (wzrost sprzedaży o 4 punkty procentowe).

Z kolei grupa przedsiębiorstw obrotu charakteryzowała się zmianą preferencji odnośnie kierunków zakupu i sprzedaży energii elektrycznej. Od 2008 r. sukcesywnie wzrasta udział obrotów w krajowym obrocie energią elektryczną (zarówno zakup oraz odsprzedaż energii elektrycznej) realizowany przez te podmioty z przedsiębiorstwami dokonujących transakcji na giełdzie energii.

Ceny

Ceny energii elektrycznej cechują się istotnym zróżnicowaniem. Wynika ono z następujących uwarunkowań: technologii produkcji (szczególnie wykorzystywanego paliwa), horyzontu czasowego dostaw, profilu dostaw, bieżącego zrównoważenia popytu i podaży.

Średnia cena, po której wytwórcy sprzedawali energię elektryczną ukształtowała się w 2010 roku na poziomie 192,95 zł/MWh. Z kolei średnia cena sprzedawanej energii elektrycznej przez przedsiębiorstwa obrotu wyniosła 214,39 zł/MWh. Spadek cen ogółem zamknął się zatem w przedziale od 2,6 do 3,7 zł/MWh w stosunku do 2009 r. Spadek cen sprzedawanej energii elektrycznej mieścił się, w przypadku wytwórców w przedziale 1,0-3,5%, a w przedsiębiorstwach obrotu - w granicach od 0,4 do 6,5 %.

Jednocześnie ceny energii w 2010 r. w porównaniu z 2009 r. wyraźnie wzrosły w segmencie rynku bilansującego u wytwórców i w przedsiębiorstwach obrotu (odpowiednio o: 4,2% i 12,8%) oraz dodatkowo na giełdzie energii w przypadku przedsiębiorstw obrotu (wzrost o 14,1%). W tab. 8, 9 i 10 przedstawiono bardziej uszczegółowioną sytuację cenową na rynku hurtowym.

Towarowa Giełda Energii

Towarowa Giełda Energii SA (TGE SA) charakteryzowała się dynamicznym rozwojem w 2010 r. Niewątpliwie znaczenie mają takie cechy giełdy jak: przejrzystość zasad, łatwy dostęp dla wszystkich uczestników, optymalizacja procesu poszukiwania najlepszych ofert sprzedaży energii, sygnały dla producentów energii o oczekiwaniach cenowych odbiorców.

W 2010 r. wolumen obrotu na parkiecie TGE SA wyniósł łącznie 81,7 TWh (uwzględniając wielokrotny obrót energią) wobec 3,07 TWh w 2009 r., co stanowiło połowę krajowej produkcji energii elektrycznej oraz połowę całkowitego jej zużycia w 2010 r. Niemniej wzrost tego wolumenu w 2010 r. dotyczył głównie kontaktów terminowych zawieranych na 2011 r. Główną przyczyną rosnącego udziału sprzedaży przez giełdę było wejście w życie, od 9 sierpnia 2010 r., przepisów nowelizujących ustawę - Prawo energetyczne, które zobowiązały wszystkich wytwórców do sprzedaży poprzez giełdę towarową 15% lub 100% (dla wytwórców objętych programem KDT) wytwarzanej energii.
Dzięki wzrastającej dynamice obrotów na TGE SA, polski rynek energii uzyskał wystarczającą płynność by udostępnić stronom trzecim pierwsze połączenie transgraniczne z rynkiem skandynawskim poprzez mechanizm market coupling czyli aukcję typu „implicit” na rynkach dnia następnego giełd: Nordpool Spot i TGE SA. Moc dostępna na połączeniu stałoprądowym kablowym łączącym Polskę i Szwecję (SwePol Link) wynosi 600 MW. Dzięki temu przedsięwzięciu członkowie TGE i skandynawskiej giełdy NordPool Spot uzyskali możliwość sprzedaży wytwarzanej energii na inne rynki oraz zakupu tańszej z rynków sąsiadujących.

Obroty na TGE SA wykazały niespotykaną wcześniej dynamikę wzrostu na wszystkich jej rynkach. Najbardziej dynamicznie rozwijał się Rynek Terminowy Towarowy, na którym handlowana jest energia w przyszłych dostawach. Łączne zrealizowane obroty na tym rynku wyniosły 64,7 TWh, co oznacza niespotykany dotąd poziom wzrostu - 9 723% w stosunku do 2009 r. Średni miesięczny wolumen w 2010 r. ukształtował się na poziomie 5,4 TWh. W sumie zawarto 14 321 kontraktów, w większości na 2011 r. Wartym uwagi jest fakt, iż na Rynku Terminowym Towarowym w 2010 r. zawarto 96% kontraktów zrealizowanych w 2010 r., z dostawą w dowolnym okresie roku 2011.

Znaczącą dynamiką wzrostową charakteryzował się również Rynek Dnia Następnego. Łączny obrót wyniósł 7,6 TWh i był wyższy od tego sprzed roku o 147%. Średni miesięczny wolumen w 2010 r. wyniósł 631,5 GWh, przy odnotowanym minimum w czerwcu (niespełna 60% średniego obrotu) i maksimum w grudniu (dwukrotność średniego obrotu).

Nieporównywalnie mniejsze znaczenie miał prowadzony przez TGE SA Rynek Dnia Bieżącego. Obrót na Rynku Dnia Bieżącego wyniósł niespełna 80 MWh.

Średnie ceny energii elektrycznej na poszczególnych rynkach TGE SA w 2010 r. nieznacznie różniły się od siebie i ukształtowały się na poziomie: 196,67 zł/MWh - na Rynku Dnia Bieżącego, 197,39 zł/MWh - na Rynku Terminowym Towarowym (razem z Aukcjami Energii Elektrycznej) oraz 201,01 zł/MWh - na Rynku Dnia Następnego. Dane prezentowane przez TGE SA pokazują, iż ceny transakcji giełdowych zdecydowanie szybciej rosły w ostatnim kwartale 2010 r. Na rys. 5 przedstawiono sytuację na TGE SA.

Wśród najaktywniejszych podmiotów na parkiecie TGE SA w 2010 r. znalazły się: PGE Elektra SA, TAURON Polska Energia SA oraz Elektrownia Kozienice SA.

Struktura sprzedaży energii na rynku hurtowym wskazuje, że jest on nadal zdominowany przez kontrakty dwustronne. Wolumen obrotu na rynku chwilowym (spotowym, w tym na giełdzie) w porównaniu do ogólnego wolumenu obrotu energią elektryczną zwiększył się w 2010 r., przyczyniając się do poprawy płynności rynku hurtowego, mimo to nadal pozostaje relatywne niewielki.

RYNEK DETALICZNY

Rynek detaliczny jest rynkiem odbiorcy końcowego dokonującego zakupu paliw i energii na własny użytek. Uczestnikami rynku detalicznego, obok odbiorców końcowych (zarówno w gospodarstwach domowych, jak i przedsiębiorstwach), są przedsiębiorstwa zarządzające siecią dystrybucyjną (OSD) i sprzedawcy energii elektrycznej (przedsiębiorstwa obrotu energią).

Największy udział w sprzedaży energii elektrycznej mają sprzedawcy „zasiedziali” (ang. incumbent supplier), którzy pozostali po wyodrębnieniu operatorów sieci dystrybucyjnej (aktualnie siedem podmiotów), jako strona umów kompleksowych, tj. umów łączących w sobie postanowienia umowy kupna-sprzedaży i umowy dystrybucji energii z odbiorcami. Pełnią oni funkcję sprzedawców z urzędu względem odbiorców w gospodarstwach domowych, którzy nie zdecydowali się na wybór nowego sprzedawcy. Na rynku energii elektrycznej działają także inni sprzedawcy (ok. dwudziestu aktywnych uczestników), nie wywodzący się ze struktur dawnych spółek dystrybucyjnych. Około 200 innych sprzedawców to pionowo zintegrowane przedsiębiorstwa energetyki przemysłowej, realizujące oprócz sprzedaży także usługę dystrybucyjną. Ogólna liczba podmiotów posiadających koncesję na obrót energią elektryczną wynosi ok. 300.

Po stronie popytowej rynku detalicznego energii elektrycznej znajdują się konsumenci - odbiorcy końcowi. Jest ich ok. 16,5 mln, z czego nieco ponad 82% stanowią gospodarstwa domowe. Jednocześnie wolumen sprzedaży energii dla tej grupy nie jest wysoki i stanowi w sumie nieco ponad 25% całkowitej sprzedaży energii elektrycznej.
Na rynku w dalszym ciągu utrzymuje się sytuacja „przywiązania” konsumentów do dotychczasowych sprzedawców i bardzo niewielka skala ich zmiany, mimo, że prawo wyboru sprzedawcy (ang. TPA) przysługuje wszystkim grupom odbiorców od 1 lipca 2007 r. Faktem jednak jest, że pomimo ciągle małej liczby odbiorców, którzy skorzystali z prawa wyboru sprzedawcy, ilość odbiorców, którzy skorzystali z tego uprawnienia była w 2010 r. niespełna 3,5 krotnie większa w stosunku do stanu z 2009 r. Warto przy tym podkreślić, że dominująca większość postępu w realizacji zasady TPA dokonała się wśród odbiorców z grup taryfowych A, B i C. Aktywność odbiorców z grupy G była nieznaczna.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 18.05.2011