Up
 
 

2009

Całkowite zużycie gazu ziemnego w Polsce w 2009 r. wyniosło, według danych Urzędu Regulacji Energetyki, 13 284,0 mln m3. W 2009 roku Polska kupiła za granicą 9 135,9 mln m3 gazu, co stanowiło ok. 70 % zużycia tego surowca. Dostawy zagraniczne gazu ziemnego uzupełniane były gazem pochodzącym ze źródeł krajowych w ilości ok. 4 105,2 mln m3, pokrywającym mniej więcej 30% całkowitego zaopatrzenia kraju w gaz ziemny. W 2009 r. dostawy zagraniczne obejmowały import z Rosji, Ukrainy i krajów środkowoazjatyckich oraz dostawy wewnątrzwspólnotowe z Niemiec i Czech. Przeważającą część stanowił import z Rosji realizowany w ramach długoterminowego kontraktu zawartego w 2008 r. pomiędzy Polskim Górnictwem Naftowym i Gazownictwem SA (PGNiG SA) a Gazprom Export. Na jego podstawie zakupiono 7 474,7 mln m3 gazu ziemnego, co stanowi blisko 82% całkowitego importu tego surowca na terytorium Polski. Import ten był uzupełniany dostawami z Ukrainy, krajów środkowoazjatyckich, Niemiec i Czech. Łączna wielkość tych dostaw, realizowanych w ramach tych umów w 2009 r., wyniosła 1 661,2 mln m3 to jest 18,18% całkowitego przywozu gazu na terytorium Polski.

Rynek hurtowy

Działalność w zakresie hurtowego obrotu gazem ziemnym w Polsce, rozumiana jako sprzedaż gazu podmiotom wykorzystującym go w celu dalszej odsprzedaży, jest zdominowana przez przedsiębiorstwo PGNiG SA i de facto nie funkcjonuje poza Grupą Kapitałową PGNiG (GK PGNiG). Co prawda, odnotowano niewielkie ilości gazu ziemnego ziemnego kupowanego w celu dalszej odsprzedaży, które dotyczyły dwóch podmiotów, jednakże nie korzystających z zasady TPA (sprzedaż realizowana za pośrednictwem własnej sieci, sprzedaż skroplonego gazu ziemnego LNG). W 2009 r. gaz ziemny w postaci LNG sprzedawany był w celu dalszej odsprzedaży w niewielkich ilościach, tj. ok. 14 tys. ton.

Giełda (na razie) nie dla nas

O ile w większości krajów Unii Europejskiej, miejscem hurtowego obrotu gazem ziemnym są m.in. giełdy gazu czy też węzły wymiany handlowej tzw. huby (ang. hubs), których istnienie opierając się o zasady czysto rynkowe ma ogromne znaczenie dla funkcjonowania rynku, w Polsce w 2009 r. obrót gazem realizowany był wyłącznie w ramach kontraktów dwustronnych, a forma sprzedaży gazu za pośrednictwem giełdy czy hubów, choć nabierająca znaczenia w Unii, zupełnie nie funkcjonowała w Polsce, dlatego też trudno jest mówić o płynności rynku gazu w naszym kraju.

Działalność przesyłowa realizowana była w 2009 r. przez dwa podmioty: System Gazociągów Tranzytowych Europol-Gaz SA (SGT EuRoPol-Gaz SA) oraz Operatora Gazociągów Przesyłowych Gaz-System SA (OGP Gaz-System SA). Działalność SGT EuRoPol-Gaz SA jest prowadzona przy wykorzystaniu polskiego odcinka gazociągu tranzytowego „Jamał-Europa” o długości 685 km, służącego do przesyłu gazu ziemnego do Niemiec, a także do realizacji dostaw gazu ziemnego do Polski poprzez dwa punkty dostaw, zlokalizowane we Włocławku i Lwówku. Działalność Gaz-System SA obejmuje zarządzanie krajowym systemem przesyłowym. Spółka zarządza sieciami wysokiego ciśnienia o łącznej długości 9 684 km.

Na wszystkich wejściach do krajowego systemu przesyłowego udział zarezerwowanych mocy przesyłowych wynosi na wszystkich punktach 100%. Całkowite zdolności przesyłowe trzech połączeń z operatorem niemieckim wynoszą zaledwie 1 122 mln m3, z czego przeważającą część zdolności przesyłowych na punktach „wejścia” posiada PGNiG SA.

Ponadto, importowe zdolności przesyłowe wykorzystane były w ok. 50% co oznacza, że istnieją potencjalne możliwości importu gazu przez nowych uczestników rynku spoza GK PGNiG. Jednakże należy mieć na uwadze fakt, że są one obarczone pewnymi ograniczeniami (np. połączenie z niemieckim systemem przesyłowym w Lasowie jest wykorzystywane w 100%, uniemożliwiając przesył większych ilości gazu), natomiast w przypadku pozostałych połączeń należy uwzględnić utrudniony dostęp do surowca. Innym aspektem są ograniczenia wynikające z umów międzynarodowych, jak ma to miejsce w przypadku gazociągu Jamał-Europa.

W zakresie magazynowania 100% pojemności podziemnych magazynów gazu znajdowało się w 2009 r. w posiadaniu PGNiG SA. W 2009 r. spółka udostępniała 50 mln m3 na rzecz Gaz-System SA, w związku z wykonywaniem przez to przedsiębiorstwo funkcji operatora systemu przesyłowego. Pozostała część pojemności była wykorzystywana na potrzeby własne PGNiG SA, gdyż żaden z podmiotów nie złożył wiążącego zamówienia w ramach Procedury Udostępniania Pojemności Magazynowych.

Rynek detaliczny

Rynek detaliczny gazu był w 2009 r. niemal całkowicie zdominowany przez przedsiębiorstwo PGNiG SA, prowadzące m.in. działalność w zakresie obrotu gazem ziemnym, także na poziomie sprzedaży detalicznej. Do firmy należało 98 % rynku. GK PGNiG, w skład której wchodzi m.in. przedsiębiorstwo PGNiG SA, zajmujące się obrotem gazem ziemnym i będące dominującym sprzedawcą oraz sześciu operatorów dystrybucyjnych, którzy odpowiadają za transport gazu do odbiorców domowych, przemysłowych i hurtowych, jak również za eksploatację, remonty oraz rozbudowę gazociągów.

Pomimo wysokiego poziomu koncentracji wynikającego z pozycji GK PGNiG, na rynku detalicznym funkcjonuje pewna liczba podmiotów, których udział w rynku detalicznym wynosi ok. 2%. Tych kilkadziesiąt przedsiębiorstw prowadzi działalność polegającą na odsprzedaży gazu ziemnego nabywanego od PGNiG SA odbiorcom końcowym. Przeważająca większość zajmuje się sprzedażą gazu kupowanego od PGNiG SA za pośrednictwem własnych, lokalnych sieci dystrybucyjnych. Podmioty te są ważne, stanowią bowiem lokalne monopole wewnątrz obsługiwanych przez siebie własnych sieci, łącząc działalność dystrybucyjną i obrotu. Największymi pod względem wolumenu sprzedaży, są: EWE energia Sp. z o.o., G.EN. Gaz Energia SA, ENESTA SA, KRI SA. W 2008 r. nastąpiła fuzja spółek Media Odra Warta Sp. z o.o. z siedzibą w Międzyrzeczu oraz EWE energia Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, a od maja 2009 r., ze względu na poszerzony obszar działania, połączone spółki funkcjonują wyłącznie pod nazwą EWE Energia. Spółka oprócz działalności na terenie woj. lubuskiego, dostarcza gaz także mieszkańcom województw: dolnośląskiego, opolskiego, świętokrzyskiego i lubelskiego. Spółka stale poszerza zasięg swojego działania oraz zwiększa sprzedaż gazu w 2009 r. sprzedała ponad 70 mln m3 gazu.

Przemysł kupuje więcej

Analizując rynek sprzedaży detalicznej gazu ziemnego w odniesieniu do grup odbiorców, należy wskazać, że najliczniejszą z nich stanowią gospodarstwa domowe
97,17% ogółu odbiorców. Jednakże, udział tej grupy odbiorców w wolumenie sprzedaży w 2009 r. wyniósł jedynie 28,03%. Natomiast największy udział w sprzedaży gazu ziemnego odnotowano wśród odbiorców przemysłowych 58,23%, wśród których dominujące były zakłady przemysłu azotowego i rafineryjnego oraz przedsiębiorstwa petrochemiczne. Ponadto PGNiG SA sprzedaje gaz do OGP Gaz-System SA i operatorów systemów dystrybucyjnych GK PGNiG na potrzeby własne i bilansowania systemu. W 2009 r. potrzeby technologiczne (straty i zużycie własne) OGP Gaz-System SA oraz operatorów dystrybucyjnych GK PGNiG wynosiły 211,5 mln m3.

W 2009 r. tylko jeden podmiot nie posiadający sieci, prowadził działalność realizując sprzedaż gazu ziemnego z wykorzystaniem zasady TPA. Ponadto na rynku funkcjonują nowe podmioty dokonujące sprzedaży gazu LNG bez wykorzystania sieci gazowych.

Polski rynek detaliczny gazu ziemnego jest silnie skoncentrowany. Realizacja wariantu centralizacji obrotu detalicznego (z jednoczesnym utrzymaniem działalności poszukiwawczej i wydobywczej w ramach GK PGNiG) oznacza utrzymanie status quo i wzmocnienie pozycji monopolistycznej przez PGNiG SA. Struktura rynku sprawia, że działania promujące zwiększenie konkurencji napotykają na wiele większe przeszkody niż w sektorze energii elektrycznej. Obawa, że w nowej strukturze PGNiG SA może wykorzystywać swoją pozycję, uzasadnia potrzebę utrzymania pełnej regulacji w stosunku do tej spółki i kontynuowania działań umożliwiających dywersyfikację dostaw oraz wejście na rynek nowym podmiotom. Potwierdzeniem monopolistycznej pozycji PGNiG SA, ograniczającej rozwój konkurencji jest fakt, że od ponad 10 lat prorynkowych reform, sprzedaż gazu z wykorzystaniem zasady TPA ma charakter incydentalny.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 21.05.2010