Up
 
 

2010

W 2010 r. całkowite zużycie gazu ziemnego w Polsce wyniosło, według danych URE, 14 416,8 mln m3. Dostawy gazu z zagranicy w ilości 10 066,4 mln m3, uzupełniane były gazem pochodzącym ze źródeł krajowych w ilości 4 220,4 mln m3, co stanowiło około 30% całkowitego zaopatrzenia kraju w gaz ziemny.

Całkowite dostawy gazu z zagranicy w 2010 r. obejmowały import z Rosji, Ukrainy i krajów środkowoazjatyckich oraz dostawy wewnątrzwspólnotowe z Niemiec i Czech. Istotną ich część stanowił import z Rosji, realizowany w ramach długoterminowego kontraktu zawartego w 1996 r. pomiędzy Polskim Górnictwem Naftowym i Gazownictwem SA (PGNiG SA) a Gazprom Export. Na podstawie tego kontraktu zakupiono 9 028,4 mln m3 gazu ziemnego, co stanowiło ok. 89% całkowitego importu tego surowca na terytorium Polski. Import ten uzupełniany był dostawami z Ukrainy, krajów środkowoazjatyckich, Niemiec i Czech. Wielkość sumaryczna tych dostaw, realizowanych w ramach umów, wyniosła 1 038 mln m3, co stanowiło ok. 11% całkowitego przywozu gazu na terytorium Polski.

Jednocześnie, w październiku 2010 r. nastąpiło podpisanie aneksu do wspomnianego powyżej kontraktu jamajskiego pomiędzy PGNiG SA a OAO Gazprom/OOO Gazprom Export, zwiększające wolumen dostarczanego do Polski gazu. Podpisanie aneksu wynikało z przyjęcia 29 października 2010 r. stosownych zmian do porozumienia pomiędzy rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Federacji Rosyjskiej o budowie systemu gazociągów do tranzytu gazu rosyjskiego przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z 25 sierpnia 1993 r. wraz z późniejszymi zmianami.

Rekordowe zużycie gazu

Odnotowania wymaga fakt rekordowego zużycia gazu ziemnego w historii polskiego gazownictwa. Szacuje się, że we wtorek 26 stycznia 2010 r. osiągnęło ono wartość 68,1 mln m3. Jednocześnie, ze względu na wysoki pobór spowodowany wyjątkowo niskimi temperaturami w okresie zimowym oraz wygaśnięciem 1 stycznia 2010 r. kontraktu zawartego przez PGNiG SA z RosUkrEnergo (de facto nierealizowanego przez spółkę RosUkrEnergo od początku 2009 r.), koniecznym było uruchomienie zapasów obowiązkowych gazu ziemnego. Operator systemu przesyłowego OGP Gaz-System SA stosowny wniosek o uruchomienie zapasów obowiązkowych gazu ziemnego (ok. 400 mln m3 gazu w magazynach PGNiG) złożył zgodnie z ustawą o zapasach.

Aby przygotować się na ewentualność wprowadzenia ograniczeń w dostawach gazu ziemnego w Polsce, poprzez dopełnienie wszystkich procedur wynikających z ustawy o zapasach, złożony został na jej podstawie wniosek do Ministra Gospodarki o podjęcie stosownych działań. Ocena sytuacji pozwoliła na podjęcie decyzji o nie wprowadzaniu przez Gaz-System SA ograniczeń w dostawach gazu na terytorium kraju.

Jednakże, w związku z bardzo niskimi temperaturami i znacznym wzrostem zapotrzebowania na gaz wprowadzone zostały od 27 stycznia 2010 r. ograniczenia handlowe. PGNiG SA ograniczyło dostawy gazu do Zakładów Chemicznych Police SA. Inni odbiorcy odbierali gaz bez zakłóceń.

RYNEK HURTOWY

Rynek hurtowy gazu ziemnego w Polsce można określić jako rynek jednego sprzedawcy. W 2010 r., jak i w latach poprzednich, działalność w zakresie hurtowego obrotu gazem ziemnym w Polsce, rozumiana jako sprzedaż gazu podmiotom wykorzystującym go w celu dalszej odsprzedaży, była zdominowana przez PGNiG SA i de facto funkcjonuje wyłącznie w ramach Grupy Kapitałowej PGNiG (GK PGNiG).

Przedsiębiorstwa obrotu gazem spoza GK PGNiG w zasadzie nie zajmują się sprzedażą hurtową. W ich przypadku możemy analizować prowadzoną działalność handlową w oparciu o udział w rynku detalicznym. Co prawda, odnotowano niewielkie ilości gazu ziemnego kupowanego w celu dalszej odsprzedaży, które dotyczyły dwóch podmiotów, jednakże nie korzystających z zasady TPA. Dotyczyło to sprzedaży skroplonego gazu ziemnego - LNG. W 2010 r. gaz ziemny w postaci LNG sprzedawany był w celu dalszej odsprzedaży w niewielkich ilościach, tj. 18 110,5 ton.

Obrót gazem ziemnym w 2010 r. nadal realizowany był wyłącznie w ramach kontraktów dwustronnych, a forma sprzedaży gazu za pośrednictwem giełdy czy hubów, tak istotna z punktu widzenia możliwości wymiany handlowej i nabierająca znaczenia w Unii, nie funkcjonowała w Polsce. Ceny paliwa gazowego nie są różnicowane w zależności od tego, czy wykorzystuje się gaz na potrzeby własne odbiorcy, czy do dalszej odsprzedaży. O cenie decyduje moc zamówiona, brana pod uwagę odrębnie dla każdego z punktów odbioru. Wolumen sprzedaży nie jest czynnikiem bezpośrednio różnicującym ceny.

W 2010 r. działalność przesyłowa realizowana była przez dwa podmioty: Operatora Gazociągów Przesyłowych Gaz-System SA (dalej: OGP Gaz-System SA) oraz System Gazociągów Tranzytowych EuRoPol-Gaz SA (dalej: SGT EuRoPol-Gaz SA). Działalność Gaz-System SA obejmowała zarządzanie krajowym systemem przesyłowym. Spółka zarządzała sieciami wysokiego ciśnienia o łącznej długości 9 753 km. Działalność SGT EuRoPol-Gaz SA prowadzona była przy wykorzystaniu polskiego odcinka gazociągu tranzytowego „Jamał-Europa” o długości 685 km, służącego do przesyłu gazu ziemnego do Niemiec, a także do realizacji dostaw gazu ziemnego do Polski poprzez dwa punkty dostaw, zlokalizowane we Włocławku i Lwówku.

Niezwykle istotny dla funkcjonowania rynku gazu ziemnego w Polsce, w tym zarządzania i realizacji przesyłu gazu, był fakt powierzeniu funkcji operatora na polskim odcinku Systemu Gazociągów Tranzytowych (SGT) Jamał-Europa spółce Gaz-System SA. Stosowna umowa między podmiotami podpisana została 25 października 2010 r. Zawarta na okres do końca 2019 r. umowa ustala zasady pełnienia przez Gaz-System SA funkcji operatora gazociągu jamalskiego na terenie Polski oraz definiuje wzajemne relacje pomiędzy operatorem gazociągu a jego właścicielem. Dokument określa zarówno obowiązki Gaz-System SA jako operatora polskiego odcinka gazociągu jamalskiego, jak również obowiązki EuRoPol Gaz SA jako właściciela tej infrastruktury.

Całkowita zdolność przesyłowa w 2010 r. na połączeniach z innymi systemami przesyłowymi wynosiła 17 992,9 mln m3, a udział zarezerwowanych mocy przesyłowych na wszystkich punktach wejściach do krajowego systemu przesyłowego wynosił blisko 100% (99,95%). Całkowite zdolności przesyłowe trzech połączeń z operatorem niemieckim wynoszą zaledwie 1 179,4 mln m3, z czego przeważającą część zdolności przesyłowych na punktach „wejścia” posiada PGNiG SA.

Ponadto, importowe zdolności przesyłowe wykorzystane były w ok. 56% co oznacza, że istnieją potencjalne możliwości importu gazu przez nowych uczestników rynku spoza GK PGNiG. Jednakże należy mieć na uwadze fakt, że są one obarczone pewnymi ograniczeniami (np. połączenie z niemieckim systemem przesyłowym w Lasowie jest wykorzystywane w 100%, uniemożliwiając przesył dodatkowych ilości gazu), natomiast w przypadku pozostałych połączeń należy uwzględnić utrudniony dostęp do surowca, wynikający z braku TPA. Innym aspektem są ograniczenia wynikające z umów międzynarodowych, jak ma to miejsce w przypadku gazociągu Jamał-Europa.

Magazynowanie

W 2010 r. działalność magazynowa związana z zapewnieniem funkcjonowania instalacji magazynowych i realizacji umów z użytkownikami oraz eksploatacji, konserwacji i remontów instalacjii urządzeń magazynowych realizowana była przez operatora systemu magazynowania paliw gazowych PGNiG SA Oddział OSM. W posiadaniu PGNiG SA znajdowało się 100% pojemności podziemnych magazynów gazu (tab. 34). Przedsiębiorstwo to udostępniało w 2010 r. na rzecz Gaz-System SA 50 mln m3 gazu, w związku z wykonywaniem przez spółkę funkcji operatora systemu przesyłowego. Pozostała część pojemności wykorzystywana była na potrzeby własne PGNiG SA. Ponadto, trzy przedsiębiorstwa: Handen Sp. z o.o., Lumius Polska Sp. z o.o. i ENTRADE Sp. z o.o. złożyły swoje oferty w ramach Procedury Udostępniania Pojemności Magazynowych, która została ogłoszona 1 lipca 2010 r., jednakże ze względów formalno-prawnych zostały odrzucone. Jednocześnie, od lipca 2010 r. nastąpiła czasowa zmiana struktury usług magazynowania gazu ziemnego udostępnionych w Wirtualnej Instalacji Magazynowej opartej o PMG Wierzchowice oraz PMG Husów.

W 2010 r. kontynuowano prace ukierunkowane na budowę i rozbudowę magazynów gazu ziemnego wysokometanowego w: Mogilnie, Strachocinie, Wierzchowicach i Kosakowie oraz magazynu gazu ziemnego zaazotowanego oddanego do eksploatacji w 2010 r. w Bonikowie. Jakkolwiek, podjęte prace nie skutkowały fizycznym przyrostem pojemności , jednakże pojemność czynna podziemnego magazynu w Mogilnie wzrosła o 7,89 mln m3, z uwagi na redukcję gazu buforowego na rzecz pojemności czynnej magazynu.

Procedura badania rynku - Open season

Mając na uwadze potrzebę działań zmierzających do pozyskania informacji na temat zapotrzebowania na zdolności przesyłowe i na ich podstawie realizację inwestycji ukierunkowanych na przesył gazu nowymi połączeniami, w 2010 r. kontynuowane były przez OGP Gaz-System SA prace z wykorzystaniem procedury Open Season (badania rynku). W tej niedyskryminacyjnej procedurze mogły brać udział wszystkie podmioty, które wyraziły wolę rezerwacji zdolności przesyłowych i zainteresowanie sprzedażą importowanego gazu ziemnego na rynku krajowym.

W styczniu 2010 r. operator systemu przesyłowego Gaz-System SA ogłosił zakończenie procedury udostępniania przepustowości dla połączenia międzysystemowego w rejonie Podbeskidzia. Przedmiotem procedury był przydział zdolności przesyłowej obejmującej projekt inwestycyjny budowy gazociągu od granicy polsko-czeskiej w rejonie Cieszyna, będącego miejscem lokalizacji nowego punktu wejścia do systemu przesyłowego - do rejonu Skoczowa, gdzie nastąpić ma włączenie do istniejącego systemu przesyłowego. Nowopowstały gazociąg, który umożliwi przesył ok. 500 mln m3 gazu ziemnego rocznie, łączyć się będzie na granicy polsko-czeskiej z przygotowywanym przez RWE Transgas Net 1) (operatorem czeskim) gazociągiem biegnącym od granicy do miejsca włączenia do systemu przesyłowego na terytorium Czech. W trakcie procedury OGP Gaz-System SA i RWE Transgas Net podpisały umowę o współpracy (ang. Cooperation Agreement) w zakresie realizacji inwestycji. Natomiast z trzema firmami, które wzięły udział w procedurze, tj. PGNiG SA, Handen Sp. z o.o. oraz KRI SA, podpisane zostały umowy o świadczenie usługi przesyłowej gazu.

Podobne w formie działania, mające na celu określenie zapotrzebowania na usługi, które realizowane były w budowanym terminalu do importu skroplonego gazu ziemnego LNG, tj. usług w zakresie regazyfikacji oraz usług dodatkowych zapewniających dostęp do nowobudowanej infrastruktury, podjęło przedsiębiorstwo Polskie LNG Sp. z o.o. (dalej: PLNG). W wyniku przeprowadzonej przez spółkę Procedury Udostępnienia Terminalu LNG w Świnoujściu 18 marca 2010 r. zawarta została umowa pomiędzy spółką PLNG SA a PGNiG SA na świadczenie usługi regazyfikacji gazu skroplonego w terminalu LNG w Świnoujściu. Usługa będzie realizowana przez okres 20 lat, począwszy od 1 lipca 2014 r. Umowa obejmuje co najmniej 10 „zawinięć” tankowców z LNG do terminalu, wyładunek i odbiór gazu LNG przez terminal, regazyfikację LNG, dostarczenie zregazyfikowanego LNG do systemu przesyłowego oraz przeładunek LNG do cystern samochodowych. Umową nie jest objęte świadczenie usług w ramach systemu przesyłowego zlokalizowanego za tzw. „punktem wyjścia” z terminalu LNG.
Ponadto odnotowania wymaga fakt podpisania 15 lipca 2010 r. umowy na budowę terminalu gazu skroplonego (LNG) w Świnoujściu pomiędzy inwestorem - spółką PLNG SA a wykonawcą - konsorcjum Saipem S.p.A. (Włochy) - Saipem SA (Francja) - Techint Compagnia Technica Internazionale S.p.A. (Włochy) - Snamprogetti Canada Inc. (Kanada) - PBG SA (Polska) - PBG Export Sp. z o.o. (Polska).

Podsumowując, powyższe działania z wykorzystaniem stanowiących już standard w Unii Europejskiej procedur (Open Season, Udostępniania przepustowości), pozwalają na efektywną ocenę zapotrzebowania rynku gazu na nowe moce, a właściwe ich wdrożenie w oparciu o stosowne analizy, z uwzględnieniem ekonomiki i optymalizacji efektywności realizowanych projektów inwestycyjnych, stanowi podstawę do podjęcia decyzji o realizacji planów inwestycyjnych, w tym połączeń międzysystemowych.

RYNEK DETALICZNY

Pozycję dominującą w sektorze w 2010 r., i tym samym na rynku, zajmowała GK PGNiG, w skład której wchodzi m.in. przedsiębiorstwo PGNiG SA, zajmujące się obrotem gazem ziemnym i będące przedsiębiorstwem o największym wolumenie sprzedaży tego surowca oraz sześciu operatorów dystrybucyjnych, którzy odpowiadają za transport gazu do odbiorców domowych, przemysłowych i hurtowych, jak również za eksploatację, remonty oraz rozbudowę gazociągów.

Dokonując analizy rynku sprzedaży detalicznej gazu ziemnego w 2010 r. w odniesieniu do grup odbiorców należy wskazać, że najliczniej reprezentowaną grupą były gospodarstwa domowe, które stanowiły 97,08% ogółu odbiorców. Ich udział w wolumenie sprzedaży w 2010 r. wyniósł 28,41%. Natomiast największy udział w sprzedaży gazu ziemnego mieli odbiorcy przemysłowi - 56,88%, wśród których dominowały przedsiębiorstwa sektora paliwowego, w tym firmy rafineryjne i petrochemiczne oraz zakłady chemiczne (azotowe). Ponadto, PGNiG SA sprzedaje gaz do Gaz-System SA i operatorów systemów dystrybucyjnych PGNiG SA - na potrzeby własne i bilansowania systemu. W 2010 r. potrzeby technologiczne (straty i zużycie własne) Gaz-System SA oraz operatorów dystrybucyjnych grupy kapitałowej PGNiG SA wynosiły 212,7mln m3.

Wysoki poziom koncentracji na polskim rynku gazu, wynikający z pozycji dominującej GK PGNiG, wpływa od wielu lat na strukturę rynku detalicznego oraz tempo przemian na nim zachodzących. Nadal blisko 98% sprzedaży gazu ziemnego realizowana jest przez monopolistę, natomiast pozostałe 2% prowadzi kilkadziesiąt podmiotów, które starają się rozwijać i umacniać swoją pozycję na rynku. Jako największe podmioty pod względem wolumenu sprzedaży wymienić należy: EWE energia Sp. z o.o., G.EN. Gaz Energia SA, ENESTA SA, KRI SA. Przedsiębiorstwa te prowadzą działalność handlową polegającą na odsprzedaży gazu ziemnego nabywanego od PGNiG SA odbiorcom końcowym. Istotna większość zajmuje się sprzedażą gazu kupowanego od PGNiG SA za pośrednictwem własnych, lokalnych sieci dystrybucyjnych. Podmioty te są ważne z punktu widzenia funkcjonowania rynku, stanowią bowiem lokalne monopole wewnątrz obsługiwanych przez siebie własnych sieci, łącząc działalność dystrybucyjną i obrotu.

W 2010 r. działalność prowadził jeden podmiot nie posiadający sieci, realizując sprzedaż gazu ziemnego z wykorzystaniem zasady TPA. Ponadto na rynku funkcjonują nowe podmioty dokonujące sprzedaży gazu LNG bez wykorzystania sieci gazowych.

Reasumując, rynek gazu detalicznego w Polsce ukształtowany dokonanymi w latach poprzednich przemianami własnościowymi, należy do rynków o dużej koncentracji. Ta „zasiedziała” struktura rynku sprawia, że działania ukierunkowane na promowanie i zwiększenie konkurencji napotykają na wiele większe przeszkody niż w sektorze energii elektrycznej. Obawa, że w obecnej strukturze przedsiębiorstwo dominujące może wykorzystywać swoją pozycję, uzasadnia potrzebę utrzymania pełnej regulacji w stosunku do spółki i kontynuowania działań umożliwiających dywersyfikację dostaw gazu oraz wejście na rynek nowym podmiotom. W konsekwencji doprowadzić to może do korzystnych zmian, skutkujących rozwojem rynku gazu, zarówno infrastrukturalnym, jak i w kierunku realnej konkurencji przy jednoczesnym zachowaniu akceptowalnego dla obu stron, tj. przedsiębiorstw i odbiorców, poziomu cen.

___
1) Od marca 2010 r. nastąpiła zmiana nazwy grupy RWE Transgas Net na Net4Gas.

A A+ A++
Drukuj PDF Powiadom znajomego
Data publikacji 18.05.2011